معاش و تبليغ عقايد خود مىپرداختند . بطور كلى كاتارها ، از نظر ايدئولوژى نسبت به مسيحيت و كليساى كاتوليك ، و از لحاظ روش اقتصادى نسبت به فئودالها ، جماعتى پيشرو و مترقى بودند و با روح زمان و طبقهء بورژوازى تازه به دوران رسيده كه هواخواه گسستن بندهاى قرون وسطائى بود توافق و هماهنگى داشتند . كاتارها براى كمك به نهضت نوين بورژوازى و بجريان انداختن پولهاى راكد ، سود دادن و سود گرفتن از سرمايه را امرى مباح شمردند و علىرغم كليسا ، مرابحه دادن و بهرهبردارى معتدل و معقول از پول را عملى سودمند مىشمردند ؛ به همين جهت سرمايهدارى فرانسه با علاقه و صميميت از كاتاريسم حمايت مىكرد و اين جريانات در مجموع به افزايش و توسعهء شهرها ، ايجاد راههاى ارتباطى ، ترقّى صنعت و تجارت ، رشد فكرى مردم و سست شدن مبانى فئوداليسم كمكى شايان كرد « 1 » .
صومعهء مانويان داراى 5 تالار بود كه يكى اختصاص به كتب و تصاوير و ديگرى براى روزه و خطابههاى مذهبى و تالار سوّم براى عبادت و اعتراف و چهارمى براى تعليمات مذهبى و آخرين تالار براى مؤمنين و برگزيدگان بود . مانويان در اين تالارها به اقامهء مراسم مذهبى مىپرداختند ، نمازهاى آنها با غنا و موسيقى همراه بود . آنها نهتنها موسيقى را حرام نمىشمردند بلكه موسيقى را هديهيى آسمانى و عاملى براى تزكيهء نفس مىدانستند . در الفهرست ابن النديم ، اصولى كه نيوشاگان يعنى عامهء مردم ( در مقابل برگزيدگان ) بايد از آن پيروى كنند چنين بيان شده است : « بتها را نبايد پرستيد ، دروغ نبايد گفت ، از تنگنظرى و خسّت بايد گريزان بود ، از قتل نفس ، از زنا و دزدى بايد احتراز كرد ، در انجام وظايف و در پيشه و حرفه بايد كوشا و دقيق بود ، از فلسفهء ساحرى و افسونگرى بايد دورى گزيد ؛ نيوشاگان در عمل زن و فرزند و دارايى داشتند و به سوداگرى و كشاورزى مىپرداختند و در فكر آسايش خويش بودند به همين جهت مخالفان آنها را پيرو اصيل مكتب مانى نمىشمردند . با اينكه نيوشاگان زندگى پارسايانه نداشتند ، ولى چون وقت خود را وقف خدمت برگزيدگان مىكردند وجودشان براى جامعهء مانوى سودمند بود » « 2 » .
هامش
( 1 ) . براى كسب اطلاعات بيشتر نگاه كنيد به سلسله مقالات جلال ستارى در پيرامون كاتارهاى مانوى در مجلهء آينده خرداد ماه 1360 از صفحه 202 به بعد .
( 2 ) . ناصح ناطق ، بحثى دربارهء مانى ، پيشين ، ص 229 به بعد .