در غزلهاى امير خسرو ، مفاهيم عميق اجتماعى و مضامين بديع و ابتكارى ديده نمىشود ، بلكه او نيز از ديدار و هجران يار و زلف كمندانداز و سيل اشك و ديگر تعبيرات عاشقانه سخن به ميان آورده است .
ديوان اين شاعر ، حاوى پنج قسمت است : 1 - تحفة الصغر ، كه شامل اشعار دوران جوانى است . 2 - وسط الحيوة ، كه اشعار دوره بيست تا سى سالگى اوست . 3 - قرة الكمال ، كه در حدود چهل سالگى سروده و از سوانح و اتفاقات زندگى خود سخن بهميان آورده و از شاعران نامى ايران ياد كرده است . 4 - بقيه نقيه ، كه آخرين آثار شاعر است ؛ علاوهبراين ، امير خسرو به تقليد نظامى گنجوى ، پنج مثنوى از خود به يادگار گذاشته است :
1 - مطلع انوار ، كه مقابل مخزن الاسرار نظامى و شامل اشعار دينى و اخلاقى است .
2 - شيرين و خسرو ، مقابل خسرو و شيرين نظامى .
3 - مجنون و ليلى ، مقابل ليلى و مجنون ؛ و اين سه مثنوى را در سال 698 سروده است .
4 - آيينه سكندرى ، مقابل اسكندرنامه نظامى كه در 669 به رشته نظم درآورده .
5 - هشت بهشت ، مقابل هفتپيكر نظامى كه در سال 701 آن را به پايان رسانيده . - خمسه امير خسرو ، جمعا هجده هزار بيت دارد . علاوهبراين پنج مثنوى ، آثار ديگرى مانند :
قران السعدين ( 688 ه . ق ) و نه سپهر ( 718 ه . ق ) و تاج الفتوح ( حدود 690 ه . ق ) و افضل الفوائد ، اعجاز خسروى ، تغلقنامه ، خزائن الفتوح ، مناقب هند و تاريخ دهلى از او باقى مانده است .
خمسه را ، كه قريب هيجده هزار بيت دارد ، در مدت سه سال به نظم كشيده و با تمام كوششى كه در پيروى از سبك شيواى نظامى گنجوى به خرج داده ، هرگز به پاى مقتداى خود نرسيده است . » « 1 »
عراقى
فخر الدين ابراهيم همدانى
فخر الدين ابراهيم همدانى متخلص به عراقى يكى از شعراى قرن هفتم هجرى است . در پيرامون شرح زندگانى او ، اشاراتى در كتاب تذكرهء صوفيان و شاعران ، بهخصوص در نفخات الانس
هامش
( 1 ) . لغتنامه دهخدا ، شماره مسلسل 86 ، ال - النجه خان ، ص 230 .