شرحش گذشت ( به واژه - سراط - در حرف سين مراجعه نمائيد ) .
صطر
: صَطَرَ و سطر - در يك معنى است . ( خط و كتابت ، يا نوشتن و در اصل رديف كردن و پيچيدن است ) .
هامش
كه انحرافى و اعوجاجى يا كژى در آن نباشد بر خلاف راههاى انحرافى ، كه فلسفهء جمع دانستن كلماتشان همان انحرافات و هوسهاى شيطانى يا مادّى است كه گوناگون است و لذا در قرآن مىگويد : (وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ- 208 / بقره ) و همچنين مىگويد : (وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ153 / انعام ) يعنى راههاى گوناگون را دنبال نكنيد و تنها به صراط مستقيم و راه حقّ بپيونديد .
طريحى مىنويسد : صراط مستقيم يعنى راه روشن كه همان دين اسلام است ، اگر دين ، صراط ناميده شده به خاطر اين است كه به بهشت منتهى مىشود همانگونه كه صراط و راه مستقيم روندهاش را به مقصد و هدف مىرساند ( تفسير غريب القرآن / 348 ) .
ابو عبيده مىگويد : الصّراط : المنهاج الواضح : يعنى راه روشن كه تاريكى در آن نيست و همان راه نورانى اللّه است ( مجاز القرآن / 241 ) ابن منظور : به نقل از ازهرى مىگويد : يعقوب آن را با حرف ( س ) مىداند كه به خاطر قريب المخرج بودن ( ص - ط ) حرف ( س ) به ( ص ) تبديل شده ، ( لسان العرب 7 / 340 ) .
بهترين توجيه و تفسير را نويسندگان كتاب معجم الفاظ القرآن الكريم نمودهاند مىنويسند : صراط راهى است كه انحراف ندارد و به خير مىرساند مگر اينكه با صفتى ديگر وصف شود و همانطور كه پيشينيان گفتهاند واژه - الصراط - از لاتينى يا رومى ، مستقيما و يا به واسطه زبانى ديگر معرّب شده است ( ج 2 / 69 ) .
ابن دريد : اين واژه را اصيل دانسته و با سين بودن آن را برتر مىداند ( جمهرة اللّغه - 2 / 330 و 552 ) .
در آيات 150 تا 152 سوره انعام بهترين مفهوم و محتواى صراط مستقيم ذكر شده است ، مىگويد :
1 - به خدا شرك نورزيد .
2 - با پدر و مادر نيكى كنيد .
3 - فرزندان خويش را از بيم فقر مكشيد .
4 - به كارهاى زشت چه آشكار و چه پنهان نزديك نشويد .
5 - قتل و كشتن را جز به حقّ انجام ندهيد .
6 - به مال يتيم دست ميازيد جز به طريقى كه حقّ است .
7 - پيمانه و وزن را به انصاف و حقّ تمام دهيد .
8 - هر كس به قدر وسعش مكلّف است .
9 - در سخن گفتن و حكم داورى دادگر باشيد هر چند كه عليه خود و خويشانتان باشد .
10 - به عهد و پيمان خداى وفا كنيد : (أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ- 153 / انعام ) اين است راه مستقيم من ، آن را پى گيريد .