مصدرى است در معنى مفعول .
و در آيه : (
قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهادَةً
- 19 / انعام ) ( بگو گواهى چه چيزى بزرگتر و برتر است ) .
شَيْء - به معنى فاعل است مثل آيه : (
فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ
- 14 / مؤمنون ) .
واژهء مَشِيئَة - در نظر بيشتر متكلّمين مثل اراده است و در نظر بعضى ديگر ( مَشِيئَة ) در اصل ايجاد كردن چيزى و اصابت چيزى است هر چند كه در سخن و تعارفات معمولى به جاى اراده به كار مىرود .
پس مشيت از سوى خداى تعالى ايجاد و آفريدن است و مشيت از جانب مردم رسيدن به چيزى است .
الْمَشِيئَة من اللّه - اقتضاء وجود و پيدايش چيزى دارد ، از اين جهت گفته شده :
ما شَاءَ اللّه كان : آنچه نخواسته نمىشود ، ولى اراده از سوى او به ناچار ، وجود مورد اراده و مراد را اقتضاء نمىكند . مگر نمىبينى كه گفت :
هامش
1 - در مورد حضرت عيسى كه از گل پرندهاى ساخت و خلق كرد مىگويد : (وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ- 110 / مائده ) 2 - در مورد دروغ گفتن و افك و بهتان مىگويد - (وَ تَخْلُقُونَ إِفْكاً- 17 / عنكبوت ) يعنى شما دروغ مىسازيد . پس سازندهء دروغ - همان خالق دروغ است . نتيجهء اينكه كلّ جهان آفريده او است و انسانها با اختيارى كه او به آنها داده است خالق اعمال و افعال و همچنين انتخاب كنندگان و سازندگان اشياء سودمند و زيانمند و حتّى خالق انديشهها و نيّات نيك و بد خويشند و بر اساس همين انتخاب است كه پاداش و عقاب چه در دنيا و چه در آخرت در قرآن تعيين شده و هر كسى در برابر آنچه را كه نيّت و عمل مىكند و با اراده و اختيار كسب مىكند مسؤول است چنان كه گفت (فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ- فرجام آنچه را كه كسب كرده و انجام دادهايد بچشيد . 39 / اعراف ) و باز گفت : (هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ- 62 / يونس ) يعنى : آيا به غير از آنچه را كه انجام دادهايد پاداش داده مىشويد .
به گفتهء مولوى :آن عملهاى چو مار و كژدمت * مار و كژدم گردد و گيرد دمتاز ستم آتش تو بر دلها زدى * مايهء نار جهنّم آمدىچون ز دستت ظلم بر مظلوم رفت * آن درختى گشت از آن زقّوم رستآتشت اينجا چو مردم سوز بود * آنچه از وى زاد مردافروز بود .