و (
وَ سَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ
- 33 / ابراهيم و (
وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ
- 32 / ابراهيم ) مثل آيات : (
سَخَّرْناها
لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ - 36 / حجّ ) و (
سُبْحانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنا هذا
- 13 / زخرف ) مسخّر : آماده كننده براى كار و تقدير كننده .
سُخرِيّ : كسى است كه قهرا به كارى واداشته مىشود و با داشتن اراده رام و تسخير است .
در آيه : (
لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِيًّا
- 32 / زخرف ) .
سَخِرْتُ منه و اسْتَسْخَرْتُه للهزء : او را به استهزاء و سخريّه گرفتم .
خداى تعالى گويد : (
إِنْ تَسْخَرُوا
مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَما تَسْخَرُونَ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ - 38 / هود ) .
( سخن حضرت نوح ( ع ) به قوم سبكسر و بى ايمان خويش است كه در موقع ساختن كشتى در خشكى نابخردانه استهزايش مىكردند پاسخشان مىدهد به زودى خواهيد دانست و ما نيز شما را در آن روز استهزاء مىكنيم ) .
و آيه : (
بَلْ عَجِبْتَ وَ يَسْخَرُونَ
- 12 / صافات ) گفته مىشود :
سُخَرَة : استهزاء كننده .
سُخْرَة : استهزاء شده .
سُخْرِيَّة و سِخْرِيَّة : استهزاء كردن .
در آيه : ( فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سُخْرِيًّا - 110 / مؤمنون ) آنها را مسخّر كرديد و به استهزاء گرفتيد ، كه -
سِخْرِيًّا
- با كسره حرف ( س ) نيز خوانده شده ، و به دو صورت توجيه شده است :
اوّل - بر معنى تسخير ، يعنى بيگارى و قهرا به سوى هدفى راندن و به كارى تحميل كردن .
دوّم - بر معنى سخريّة : استهزاء كردن ، خداى تعالى گويد :