هر مصنوعى به ناچار ، اقتضاء صانعى و سازندهاى دارد و اين امر خود تنبيهى است براى اين كه خداى تعالى فرد است ( چون از حكم مصنوع خارج است -
كان اللّه و لم يكن معه شىء .
- به حكم آيهء قرآن كه
هُوَ الْأَوَّلُ
و همچنين -
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ
- يعنى ذات باريتعالى از حكم و قانون اشياء كه مركّبند خارج است .
و آيه : (
خَلَقْنا زَوْجَيْنِ
- 49 / ذاريات ) اين آيه روشن كرده است كه هر چه در عالم است ، زوج است از جهت اين كه براى آن چيز ، يا ضدّى يا چيزى شبيه به آن ، يا چيزى در تركيب آن هست و بلكه به هيچ وجه از تركيب و مركّب بودن جدا نيست . در آيهء اخير : زوجين را از اين جهت بيان كرد تا تنبيهى و هشدارى باشد بر اين كه : شى ، هر چند ضد و مثل و شبيهى نداشته باشد امّا از تركيب جوهر و عرض ناگزير و جدا نشدنى است و آن زوجين است .
در آيه : (
أَزْواجاً مِنْ نَباتٍ شَتَّى
- 53 / طه ) يعنى : انواعى از گياهان همسان و شبيه و همجنس .
آيه : (
مِنْ كُلِّ زَوْجٍ
كَرِيمٍ - 7 / شعراء ) و (
ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ
- 43 / انعام ) يعنى : اصناف و گونههايى .
و آيه : (
وَ كُنْتُمْ أَزْواجاً ثَلاثَةً
- 7 / واقعه ) ( 1 -
أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ
20
أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ
30
السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ
، يعنى ياران دست راستى و دوستان دست چپى و پيشى گيرندگان به ايمان -
أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ
- و همين گروه سوّم هستند كه مقرّب پيشگاه الهىاند ، دست راست و دست چپ كنايه از انحراف و تمايل از خط مستقيم به غير خطّ مستقيم است ) .
و اين ياران سه گانه كسانى هستند كه بعدا تفسيرشان كرده است كه : (
وَ إِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ
- 7 / تكوير ) گفتهاند معناى اين آيه اينست كه هر دنبالهرو و پيروى به جلوداران خويش در بهشت و دوزخ نزديك مىشوند مثل : (
احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ أَزْواجَهُمْ
- 22 / صافّات ) گفته شده يعنى ارواح با اجسادشان قرين مىشوند بر حسب آنچه كه در سخن خداى تعالى است و در يكى از دو تفسير آيه : (
يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ