را هفتهاى يكبار روزهاى جمعه كوتاه مىكردند . ظرفا و مردم خوشاندام اين دوران به صورت و بدن خود توجه بسيار داشتند . آنها به ريش خود روغنى معطر مىماليدند و چشمان خود را با سرمهء اصفهان مانند زنان كحلآلوده مىكردند . خاصيت طبى سرمه ، حفاظت چشم از آفاتى است كه موجد تراخم مىگردد ؛ و اين عمل مجرب است و به همين جهت تمام داروهاى چشم را كحل و چشمپزشك را كحال مىناميدند .
مردم از اينكه مدتى دراز در مقابل آينهء فولاد به سر و وضع خود رسيدگى كنند ، بيمى به خود راه نمىدادند . آنها در معابر و كوچهها هرجا كه آينهدارى مىديدند ، به نظارهء جمال خويش مشغول مىشدند . آينهداران كسانى بودند كه آينهء فولادى صيقلزده و صاف تميزى را به ديوار يا درختى مىآويختند و روى آن را با پارچهاى مىپوشانيدند . همين كه مشترى پشيزى مىداد ، پرده را بالا مىزدند تا بتواند به سر و وضع خود رسيدگى كند و ريش خود را در مقابل آينه شانه نمايد .
محتوى صندوقخانهء زنان عبارت بود ، از پارچههاى سفيد ، پيراهن ، تنكه يا شلوار كوتاه كه از كرباس يا متقال سفيد مىدوختند ، علاوهبراين ، لباسهاى مجلل و زيبايى داشتند كه در خانه مىپوشيدند ، و شكل آنها برحسب فصل و مد تغيير مىكرد ، لباس خارج آنها ، يعنى چادر الوان بدون كوچكترين تغييرى از حيث شكل باقى بود . كدبانوان كمتر از خانه خارج مىشدند و اغلب اوقات بر تخت روانهاى مخصوص يا بر خر و استر سوار مىشدند و به ندرت پياده راه مىرفتند . خارج از محيط منزل ، زنها كاملا خود را مىپوشانيدند . هرچند برقعها و روپوشهاى آنان رنگارنگ بود ، شكل و دوخت همهء آنها يكسان بود . پارچهء چادر آنها قماش ابريشمينه يا شاره بود كه از دو قسمت لنگوته و فوطه تشكيل مىشد . نخست ، فوطهوارى كه از كمر مىبستند ، تمام قامت را تا گوزك پا مىپوشانيد و فوطهوار دوم كه بر سر مىافكندند و تمام پشت و شانهها و سر را تا پيشانى فرومىگرفت و زن كدبانو روى خود را با تور نازكى كه بر سر داشت ، مىپوشانيد . اين تور را در ماوراء النهر ( پرنجه ) و در مادون النهر ( روبند ) مىناميدند . از كمر به پايين زنان خوشپوش شلوارى از اطلس بسيار گشاد كه تا گوزك پا را فرومىگرفت مىپوشيدند . اين شلوار به جوراب و كفش ساغرى پاشنهدرازى منتهى مىشد . كدبانوان در خانه شلوار كوتاهى داشتند ، در بالاى آن شليتهء بسيار گشادى از اطلس يا تافته به تن مىكردند كه تورى اطراف آن گلدوزى شده بود .
همچنين كرته يا ستره و جورابهاى صوف رنگارنگ از لباسهاى داخلى آنها بود . در محيط داخلى منزل و اتاقها ، زنان از پوشيدن هر نوع كفشى يا پاپوشى خوددارى مىكردند ، زيرا كه درون سراى و كف هر اتاقى را از نطع يا گليم يا حصير يا قالى فرش كرده بودند .
آرايش زنان عبارت بود از تعداد زيادى گيس بافته يا طره كه شمارهء آنها گاهى
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 78
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٧٨