سردرهاى مجللى است كه با برجهاى زيبا و طاقهاى مرتفع از بناهاى معمولى مشخص مىشود .
نمونه ستون سنگى
بازارهاى ايران و ديگر ملل اسلامى با طاقهاى هلالى و چهارسوهاى بزرگ قابل توجه است . از بهترين نمونهء اين بازارها ، بازار شاه اصفهان و بازار وكيل در شيراز شايان ذكر است .
دكتر زكى مىنويسد : « دربارهء كاخهاى ايران مىتوان گفت : بدون مبالغه ساختمان آنها بهترين مظهر ذوق و قريحهء ايرانى است و با آنكه در شهر نيشابور بقاياى كاخ آلب ارسلان سلجوقى را كشف كردهاند و در ساوه و رى نيز آثار بعضى از كاخها نمودار شده است باز مىتوان گفت يك نمونهء كاملى از كاخهاى بعد از اسلام ايران ، جز از قرن دهم هجرى ( 16 ميلادى ) به بعد در دست نيست .
در دورهء صفويه ، حجم كاخها كوچك بوده و هر شاه و اميرى عدهء زيادى از اين كاخها را مالك بوده است . اروپائيان كه در آن ادوار به ايران آمدهاند ، اين كاخها را ديده و از وسايل اشرافى و ثروت بيمانند و حسن سليقه و ذوقى كه در آنها به كار رفته ، تعريفها كردهاند ؛ خصوصا از سقفهاى زيبا و تابلوهاى نقاشى كه ديوارهاى آنها را مىپوشاند و از اثاثهء بسيار عالى كه در اتاقها و تالارها و سالنهاى آن ديدهاند نامبرده و به طاقچههايى كه در سالنها و تالارها براى گذاردن ظروف چينى زيبا و گرانبها ساخته مىشد ، نيز اشاره كردهاند . در اين دوره ، نقاشان زبردست براى آرايش سقفها و ديوارهاى كاخها ، ماهها و سالها صرف وقت مىكردند و هنرمندان با آئينهكارى و به كار بردن پنجرههاى كوچك از چوب يا فلز و ايجاد اشكال هندسى بسيار ظريف روى آنها نبوغ هنرى خود را آشكار مىكردند .
در قرن دوازدهم هجرى ، ديوارهاى كاخها را با تابلوهاى روغنى بزرگ كه در قابهاى نفيسى قرار داشتند ، زينت مىدادند ، بعضى از آنها كه هماكنون وجود دارد ، با امضا و تاريخ ؛ و بعضى ديگر بدون امضا و تاريخ است .
طاقهاى نيم دايره و هلالى
در معمارى ايران قرون وسطا ، طاقهاى نيمدايره هلالى و طاقهاى بيضىشكل ، سخت معمول بود و نهتنها در داخل بناها بلكه در