كبوترخانه در اصفهان
يكى از برجستهترين و شگفتانگيزترين چيزها ، در حولوحوش اصفهان ، برجهاى گرد و بلندى است كه قسمت فوقانى آنها داراى طرحهاى زيبا و دلانگيزى مىباشد ، اينها شبيه برجهاى گرد قصور قرون وسطا در انگلستان است . داخل اين برجها مركب از حجرههاى كوچكى است كه كبوتران آشيانههاى خود را در آنجا مىسازند و در حدود پنج تا شش هزار حجره در اين برجها موجود است كه در هريك از آنها يك جفت كبوتر جفتگيرى مىكنند ، اين برجها اكنون مورد استفاده نيست . . . قبل از اقدام به ساختن اين برجها ، كبوترها آشيانههاى خود را در قناتها مىساختند ولى شغالها و روباهها براى سير كردن شكم خود به آسانى به اين محل دسترسى پيدا مىكردند ؛ از اين جهت اصفهانيهاى عاقل و مقتصد تصميم گرفتند كه براى آنها خانههاى محفوظى بسازند ، تا اينكه كبوترها پس از جمع كردن دانه در مزارع به اين خانهها بازگردند . هنگام مسافرت شاردن به ايران در حدود سه هزار كبوترخانه در خارج شهر اصفهان بوده كه در بعضى از آنها 14 هزار كبوتر لانه كرده بودند . اصفهانيها از ديرباز از اين كود قوى كبوتران براى به دست آوردن محصولات و خربزههاى ممتاز استفاده مىكردند . » « 1 »
ضمن توصيف كبوتربازى و كبوتربازان ، اين مطلب نيز بايد گفته شود كه بعضى از افراد طبقات ممتاز و ميانهحال كشور بهعنوان تفنن ، بلبل ، طوطى يا قنارى و ديگر پرندگان زيبا را در قفس حبس مىكردند و از آواز و زيبائى اين پرندگان لذت مىبردند .
مولوى مىفرمايد :
بود بازرگانى و او را طوطئى * در قفس محبوس زيبا طوطئى
مرغ ، بىاندازه چون شد در قفس * گفت حق بر جان فسون خواند و قصص
نگهدارى باز و شاهين
مسعودى در مروج الذهب مىنويسد : « نخستين كسى كه باز نگهداشت و آن را شكار آموخت ، بطلميوس جانشين اسكندر بود ، پس از او « ملوك يونان و روم و عرب و عجم و جز آنان باز نگهداشتند ؛ و ملوك روم كه پس از او بودند نگهدارى شاهين و شكار با آن را رسم كردند . » « 2 » بزبازى و ميمونبازى نيز از قديم در خاور ميانه معمول بود ، در معارف بهاء الدين ولد با لحنى اعتراضآميز مىخوانيم : اين بزبازى باشد نه متابعت ملت ابراهيم . » « 3 »
هامش
( 1 ) - سفرنامهء فرد ريچاردز ، پيشين ، ص 73 .
( 2 ) - مروج الذهب ، پيشين ، ج 1 ، ص 295 .
( 3 ) - معارف بهاء الدين ولد ، پيشين ، ص 182 .