خاص و عام خواهند كرد ، درحاليكه در كشورهاى استبدادى « توتاليتر » در پناه خفقان و تحديد عقايد و افكار تمام مظالم و انحرافات و سوءاستفادهها به دست فراموشى سپرده مىشود .
* در دورهء قاجاريه نيز وضع فواحش و طربخانهها و ميفروشيها همواره متزلزل و ناپايدار بود ، با اينكه اين گونه اماكن براى سودجويى و پروندهسازى براى ثروتمندان و اخاذى از آنها بسيار مناسب بود ، معذلك گاهوبيگاه دولت و مأمورين انتظامى براى سودجويى و عوامفريبى و يا ، در اثر فشار روحانيان به تخريب اين اماكن و دستگيرى مباشرين و گردانندگان آن مراكز مبادرت مىكردند . و همين كه سروصداها مىخوابيد ، بار ديگر اين عناصر محروم و بىپناه به كار ديرين مشغول مىشدند و در بدترين شرايط و با تحمل انواع زورگوئيها و ناراحتيها به زندگى نكبتبار خويش ادامه مىدادند ، هرگز سلاطين ، مأمورين ديوانى و ديگر مقامات مالاندوز و عوامفريب ايران در مقام كشف رابطهء علت و معلولى اين مسائل برنمىآمدند و به خود زحمت مطالعه و تحقيق نمىدادند ، تا دريابند چه علل و عواملى زنان محروم و مظلوم و بىپناه را به محيط نكبتبار فاحشه - خانهها سوق داده است : آيا خودخواهى مردان يعنى طلاقهاى بى مورد ، داشتن غلام و كنيز ، و بىحرمتى و ناچيز انگاشتن حقوق آنان به رانده شدن زنان به فساد و فحشاء كمك نكرده است ؟
حمام عمارت نگارستان
براون كه از 1887 تا 1888 يعنى مدت يكسال در ايران سير و سياحت كرده است ، در مورد اين حمام مىنويسد : « در عمارت نگارستان ، ما يك حمام مرمر زيبا را هم ديديم و در اين حمام يك سرسره قشنگ و بزرگ وجود دارد كه مىگويند فتحعليشاه پائين سرسره مىنشست و زنهاى او از بالاى سرسره مىلغزيدند و يكسر در آغوش آقا و خداوندگار خويش جا مىگرفتند . » « 1 »
زن گيلك
الكساندر خودزكو ، در نيمهء اول قرن نوزدهم در وصف زنان گيلان چنين مىنويسد : « زن گيلك از لحاظ معنوى بر همسر خويش برترى دارد ، نظير همهء سرزمينهاى باتلاقى ، شرايط اقليمى با مزاج او سازگارى بيشترى نشان مىدهد . زيبايى و طراوت زن گيلانى ، زبانزد همگان است ؛ درحاليكه شوهرش ، تكيده و گندمگون به نظر مىآيد ، چشمان سياه و
هامش
( 1 ) - ادوارد براون ، يك سال در ميان ايرانيان ، ترجمهء ذبيح الله منصورى ، ص 102 .