به خوردن و حرص به اجراى تمايلات جنسى و امثال آنها ، موجب بروز تمايلات بهيمى است و رذايل اخلاقى چون وقاحت و بيشرمى ، خبث و پليدى ، دورويى و بخل و تبذير ، و تملق و چاپلوسى از آن پديدار مىگردد . . . » « 1 » غزالى براى آنكه خطرات هواى نفس را آشكار كند ، شواهدى از قرآن مىآورد :
« زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ مِنَ النِّساءِ وَ الْبَنِينَ وَ الْقَناطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ الْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَ الْأَنْعامِ وَ الْحَرْثِ »
( آل عمران 140 ) « در نظر مردم دوستى و دلبستگى به هوسها آرايش يافته است ، از قبيل زنان و فرزندان و كيسههاى آكنده از زر و سيم و مركبهاى نشانهدار و دامها و كشتيها . » غزالى براى حفظ تعادل در بدن پيشنهاد مىكند ، كه انسان مال حلال بخورد و از پرخورى و شكمبارگى اجتناب ورزد تا به حد اعتدال و ميانهروى برسد . » « 2 » وى براى جلوگيرى از سركشى تمايلات جنسى ، نگاه نكردن و چشم پوشيدن را پيشنهاد مىكند ؛ با اين حال يادآور مىشود كه « نگاهدارى دل از وسوسه ، در اختيار آدمى نيست بلكه نفس آدمى همواره در حال درگيرى و كشمكش با اين وسوسهها و انديشهها بهسر مىبرد . . . » « 3 »
راه مبارزه با شهوت به نظر غزالى
غزالى علائق جنسى را در حد اعتدال امرى طبيعى مىداند و معتقد است كسانى كه غرق شهوتند ، بايد با گرفتن روزه از طغيان شهوت جنسى بكاهند » و اگر شكسته نشود ، نكاح كنند و تفريط آن بود كه وى را هيچ شهوت نباشد و آن نيز نقصان بود ، و اعتدال آن بود كه شهوت بود و زيردست بود و كس بود كه چيزها خورد تا شهوت وى زيادت شود و اين از جهل بود و مثل وى ، چون كسى بود كه آشيان زنبور بشوراند تا اندر وى افتد ، مگر كسى كه نكاح كرده بود و مقصد وى نگاهداشتن جانب زنان بود كه حصن ايشان ، مردانند . . . » « 4 »
هامش
( 1 ) - همان كتاب ، ص 53 .
( 2 ) - همان كتاب ، ص 65 .
( 3 ) - همان كتاب ، ص 66 .
( 4 ) - ر . ك : كيمياى سعادت ، پيشين ، ص 465 .