در مقامات ژندهپيل مىنويسد : احمد جام در دوران ارشاد « هزار و دويست چنگ و چغانه و طنبور و رباب و انواع رودها بشكسته است . . . »
در عصر تيموريان به علت سست شدن مبانى مذهبى و فساد زمامداران ، كارهاى خلاف شرع بيش از پيش مورد توجه قرار گرفت تا جايى كه گاه بعضى از شيوخ و قضاة در مجالس جشن سرور شركت مىكردند و از نغمات موسيقى لذت مىبردند .
نوازندگان در عصر تيموريان
امير على شير نوائى ، ضمن تقسيمبندى كه از طبقات و صنوف مختلف اجتماعى عصر خود كرده است ، از 34 صنف و طبقه و ارباب حرف نام مىبرد و در شمارهء بيستم از خوانندگان و نوازندگان سخن مى - گويد و اين معنى و مدارك و اسناد ديگر به خوبى مىرساند كه در عصر تيمورى رقص و موسيقى مورد توجه بوده است ؛ نهتنها طبقات مرفه و توده مردم از نغمات موسيقى برخوردار بودند ، بلكه اهل علم اين عصر نيز با بىقيدى به اين امور مىنگريستند و گاه خود در اين مجالس و محافل شركت مىجستند . در كتاب رشحات عين الحيات كاشفى چنين آمده است : « روزى حضرت مولانا سيف الدين احمد شيخ الاسلام هرات با ساير اصحاب تدريس به صحبت شريف ايشان ( مقصود جامى است ) آمدهاند و ايشان پس از تقديم مراسم ضيافت ، خوانندگان و سازندگان را فرمودند تا در آن مجلس غزلها خواندهاند و نقشها پرداخته و سازها نواخته .
اتفاقا بعد از آن صحبت به دو سه روز حضرت مخدوم ( جامى ) به جانب زيارتگاه به رسم سيرى بيرون رفته و آنجا با شيخ شاه كه از مشايخ متورعين بوده است ملاقات كردهاند و كيفيت صحبت شيخ الاسلام و خوانندگى و سازندگى آن مجلس پيش از رفتن ايشان به شيخ شاه رسيده بوده است در ضمن صحبت ، شيخ شاه گفته است كه شما مقتداى عالم و پيشواى عرفاى عرب و عجم باشيد ، چگونه است كه در مجلس شريف شما نى و اسباب طرب مىنوازند و اصول دائره و امثال آن مىسازند . » « 1 »
مير عليشير استاد موسيقى بود
بابر ، در بابرنامه مىنويسد : كه مير عليشير عموم هنرمندان را تشويق مىكرد « موسيقىشناسان بىنظير مانند قول محمد ، شيخ نائى و حسين عودى همه ترقى و پيشرفت خود را مديون به وى هستند ، وى خود نيز موسيقيدانى ماهر و نوازندهاى استاد و نقاشى چيرهدست بوده است . » ( از تاريخ ادبيات براون . )
هامش
( 1 ) - ر . ك : محمود غزنوى ، مقامات ژندهپيل .