در اوقات معينى صورت گيرد ، وى از مشتومال ( ماساژ ) و كيفيت و خواص استحمام و شستشو با آب سرد به تفصيل سخن گفته است . » « 1 »
ابو بكر اخوينى ( از پزشكان قرن چهارم ) كه قبلا از او ياد كرديم ، نيز انواع ورزشهايى كه به حال بدن سودمند است ، ذكر كرده است ، از جمله : تند راه رفتن ، دويدن ، سنگ - گرفتن ، كمانكشيدن ، گوىزدن ، تيراندازى ، پهنهباختن ( نظير : چوگانبازى و گوىبازى است . ) شمشيربازى ، كشتى گرفتن ، سكندر زدن ، كندهجستن و انواع ديگر . ( از هداية المتعلمين ، ص 172 به بعد . )
تاريخ ورزش در ايران بعد از اسلام
ورزش ، يعنى اجراى مرتب تمرينهاى بدنى به منظور رشد و تكامل قواى جسمى و روحى ، از ديرباز در ايران معمول بوده و زرتشت چنان كه اشاره كرديم در تعاليم اجتماعى خود ، مردم را به كار و كوشش و فعاليتهاى گوناگون كشاورزى ، كه خود عملى ورزشى است ، تبليغ و تحريص كرده است . در اشعار فردوسى در مواردى به آثار و نتايج ورزش اشاره شده :
بشد راى و انديشه و كشت و وزر * كه مردم ز « ورزش » همىگيرد ارز
*
شما دير مانيد و خرم بويد * به رامش سوى « ورزش » خود شويد
يكى از ورزشها و بازيهايى كه در دوران قرون وسطى ، در برابر عموم طبقات صورت مىگرفت ؛ كشتى گرفتن و زورآزمايى و گوى و چوگانبازى بود .
چوگانبازى ، مخصوص شاهزادگان و سپهسالاران بود و در هر شهرى يك يا چندين زمين وسيع براى چوگان در نظر مىگرفتند و در روز معين ، طبقات مختلف براى مشاهدهء فعاليت بازيگران حاضر مىشدند .
ابن جبير ، چندين بار در سواد دمشق و در اطراف برج قلعة السلطان و در حومهء باب الفرج ، ناظر فعاليت چوگانبازان بوده است .
مسابقات اسبدوانى نيز بسيار مورد توجهء عمومى بود ؛ باستانشناسان يكى از ميدانهاى بزرگ اسبدوانى را در خارج شهر سامره كه محيط آن يازده هزار و پانصد كيلومتر بود ، كشف كردهاند ، اين ميدان ، پيست
( Piste )
هلالىشكل زيبايى داشت ؛ سامره ، زمين مناسبى براى چوگانبازى در شهر قصر نيز داشت . عدهء زيادى از مردم در مسابقات تيروكمانبازى شركت مىكردند كه در جريان آن بهترين بازيكنان به دريافت جايزه موفق مىشدند . در
هامش
( 1 ) - كليات قانون ، ص 318 به بعد .