قصهها و افسانههاى كودكان
كودكان افسانهها مىآورند * درج در افسانهشان بس راز و پند
هزلها گويند در افسانهها * گنج مىجو ، در همه ويرانهها
مولوى
در ميان متأخرين شادروان صادق هدايت راجع به قصهها ، افسانهها ، متلهاى فارسى ، پندارها و ترانههاى ملى ، ترانههاى عاميانه ، رمزها ، بازيها ، ترانهء بچهها ، ترانه دايهها و مادران مطالبى از گوشهوكنار گردآورى كرده و به صورت رسالهاى چند منتشر ساخته است كه مطالعه و دقت در آنها براى آشنا شدن با فرهنگ مردم كوچه و بازار بسيار سودمند است . به نظر هدايت « ايران رو به تجدّد مىرود ، اين تجدّد در همهء طبقات مردم به خوبى مشاهده مىشود ، رفتهرفته افكار عوض شده رفتار و روش ديرين تغيير مىكند و آنچه قديمى است منسوخ و متروك مىگردد . تنها چيزى كه در اين تغييرات مايهء تأسف است فراموش شدن و از بين رفتن دستهاى از افسانهها ، قصهها ، پندارها و ترانههاى ملى است كه از پيشينيان به يادگار مانده و تنها در سينهها محفوظ است . زيرا تاكنون اين گونه تراوشهاى ملّى را كوچك شمرده علاوه بر اينكه در گردآورى آن نكوشيدهاند بلكه آنها را زيادى دانسته و فراموش شدنش را مايل بودهاند . . . ولى همين ترانههاى عاميانه كه به نظر مسخرهآميز نگاه مىكنيم . . . هرگاه زيادى و بيخودى بود تاكنون از بين رفته بود ، پس نكتهاى هست كه از آنها نگهدارى كرده و يا براى اينست كه مناسب و به فراخور روحيّهء مردم درست شده و چون گويندهء آنها از تودهء عوام بوده بهتر توانسته است اين كار را انجام بدهد . برخى از آنها به اندازهاى خوب و دلچسب است كه نه تنها در يك شهر يا يك ولايت رواج دارد بلكه در سرتاسر ايران در ده كورهها و همچنين در شهرهاى بزرگ به زبانهاى بومى با تغيير جزئى خوانده مىشود . . . ترانههاى كودكانه ، به اندازهاى با روحيه و زندگى بچهها متناسب است كه هميشه نو و تازه مانده و چيز ديگرى نتوانسته جانشين آنها بشود . در اين گونه ترانهها بيشتر جانوران دست در كار هستند حرف مىزنند ، كار آدمها را مىكنند ، بازى درمىآورند ولى همه آنها با قيافه و حركات خندهدار هستند از بچه پشتى مىكنند و هركدام از آنها فايدهاى مىرسانند . كلاغ پدر بچه را بيدار مىكند و سگ دزد را مىگيرد . اين ترانهها طورى ساخته شده كه بچه با روح جانوران مأنوس مىشود و همهء آنها را دوست دارد . . . بىشك از مبدأ و گويندهء اين ترانهها سندى در دست نمىباشد ، معلوم نيست شعراى گمنامى آنها را سرودهاند و يا از قبيل اشعار بومى است كه قبل از اسلام در ايران متداول بوده است ، سپس تغييرات كموبيش يافته و به صورت امروز درآمده است چه از مضمون و