طبيعى است ، در چنين شرايط ، چيزى كه كمتر مورد عنايت عمومى قرار مىگرفت توجه به امور تفريحى و ذوقى بود ولى در مقابل ، اقليت فرمانروا ، يعنى طبقات ممتاز و مرفه اجتماع چون بر خلاف طبقهء سوم مسؤوليت و وظيفهء مهمى به عهده نمىگرفتند ، ايام عمر را به انواع تفريحات و خوشگذرانىها سپرى مىكردند و با شرابخوارى ، عشقورزى و همآغوشى با دختران و پسران خوبروى ، قماربازى ، شكار ، اسبسوارى ، شنا ، گوى و چوگانبازى ، استفاده از موسيقى و آواز ، شركت در مهمانيهاى پرتكلّف ، نرد و شطرنجبازى و مشاهدهء مسخرگى دلقكها ، و شركت در مجالس رقص و آواز و گوش كردن به قصص و حكايات سرگرمكننده و جز اينها عمر گرانمايه را به بطالت سپرى مىكردند . حدود 11 قرن پيش رودكى شاعر آزادانديش ، با ديدى عارفانه براى آرام زيستن و نجات از نگرانى و اضطراب مردم را مخاطب قرار مىدهد و مىگويد :
با داده قناعت كن و با « داد » بزى * در بند تكلف مشو « آزاد » بزى
در به ز خودى نظر نكن غصّه مخور * در كم ز خودى نظر كن و شاد بزى
مفهوم فراغت و آسايش در روزگار ما
لفظ فراغت در لغتنامه ليتره
( Littre )
چنين تعريف شده است . « فرصت و زمانى كه پس از انجام رساندن كار و شغل روزانه باقى مىماند لغتدانان جديدتر چون اوژه
( Auge )
براى فراغت
( Loisir )
مفهومى جديد و محدودتر قايل شدهاند و آن سرگرميها ، تفريحات و فعاليتهايى است كه به هنگام آسودگى از كار عادى ، با شوق و رغبت به آنها روى مىكنند . . .
دومازديه
( Dumazdier )
جامعهشناس فرانسوى و مؤلف كتاب نامآور « به سوى يك تمدن فراغت » ( 1962 ) مىگويد : اوقات فراغت را به سه نوع مىتوان گذرانيد : رفع خستگى ، سرگرمى و تفريح و بالاخره فعاليتهايى كه به رشد و شكفتگى شخصى يارى مىكند و موجب ازدياد معلومات و يا پرورش استعدادهاى ديگر فرد مىشود . بر آنچه گفتيم اين نكته را بايد اضافه كرد كه فراغت از تفاضل ساعات كار از مجموع اوقات بيدارى مردم حاصل نمىشود بلكه زمانى را دربر مىگيرد كه در آن نه فقط از تعهدات شغلى و اقتصادى بلكه از تكاليف اجتماعى و خانوادگى آرميدهاند و مىخواهند دقايقى از عمر را به طيبخاطر بگذرانند . . . در تحقيقات جامعهشناسان شوروى سخن از دو نوع زمان مىرود : زمان كار و زمان خارج از كار . زمان خارج از كار به چهار دسته تقسيم مىشود : اول به زمانى كه ارتباط با كار روزانه دارد ، چون اوقاتى كه صرف رفت و آمد به محيط كار مىشود . دوم زمانى كه به امور خانه و خانواده اختصاص دارد ، چون دقايقى كه در خانهدارى و پرستارى كودكان و خريد و مانند آن