توضيحات
ص 314 و 315 و 316 -
مرگ از نظرگاه اسلام .
خواننده انتظار دارد كه ذيل اين عنوان ، با آيات شريفهء قرآن و سخنان پيامبر اكرم ( ص ) دربارهء حقيقت مرگ و مسائل مربوط به آن برخورد كند ولى متأسفانه جز مواردى اندك چيزى در اين باره ديده نمىشود . بجاى ذكر منابع اسلامى گاهى از اعمالى كه عوام انجام مىدهند سخن رفته و شك نيست كه ديدگاه اسلام را نمىتوان با اعمال عوام توضيح داد .
شك نيست كه بدعتهايى در آداب و رسوم مربوط به مردگان پيدا شده ولى بحث از آنها در اين كتاب نيست و لكلّ علم رجال . آنچه از رسول اكرم در كتب سنن و حديث رسيده آنست كه فرمود لقّنوا موتاكم لا إله الّا اللّه ( جامع الصغير جلال الدين سيوطى ، ج 2 ، ص 125 ) يعنى به كسانى از مسلمانان كه در حال مرگ هستند كلمهء مباركهء
« لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ » *
را تلقين كنيد تا با اين شهادت ، جان بجانآفرين تسليم كنند . بديهى است كه همهء مسلمانان مفهوم اين سخن را مىفهمند ، تمام زندگى و مرگ خود را بر اين اساس بايد پايهگذارى كنند كه :
إِنَّ صَلاتِي وَ نُسُكِي وَ مَحْيايَ وَ مَماتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ لا شَرِيكَ لَهُ
( الانعام / 162 ) « بگو نمازم و عبادتم و زندگانى و مرگم براى خداوند جهانيان است كه شريكى او را نيست » . بر اين زادم و هم برين بگذرم . . .
ص 321 س 8 -
به نظر ابن وحشيه . . . سوزاندن جسد مردهها به عقل و بهداشت نزديكتر است . . .
سوزاندن اجساد مردگان ، كه مؤلف به نقل از ابن وحشيه ! آن را به « عقل و بهداشت » ! نزديكتر دانسته ، از جهات گوناگون قابل بحث است :
اولا ، اين كار ، مرگ را در ذهن مردم ، بسيار وحشتناك جلوه مىدهد ! هنگامى كه آدمى با چشم خود ديد كه كاسهء سر مادر گرامى يا فرزند عزيز يا يار دلبندش در آتش مىتركد و پيكر او خاكستر مىگردد ، در رنجى بيش از اندازه فرومىرود و تصور اينكه به زودى اين ماجرا