تمام خانههاى روحانيان معروف و در كوچهها و بازارها مجلس سوگوارى منعقد مىگردد ، روز سيّم به امر دولت مجالس برچيده مىشود ، عموما در مسجد شاه جمع مىشوند . ناصر الدين شاه شخصا به مسجد مىآيد و روحانيان را سرسلامت مىگويند و به ايام سوگوارى پايان مىدهد و اين اول بار است كه ناصر الدين شاه به چنين كارى اقدام كرده ، در يك مجلس عمومى مركب از چند هزار خلق مختلف كه در صحن و بام و مسجد ازدحام كردهاند شركت مىجويد . « 1 » »
تشييع جنازهء حاجى ملا على كنى
به طورى كه اعتماد السلطنه مىنويسد ، چون حاجى ملا على درگذشت « . . . اهالى تهران از شهرى ، كندى و كسبه و علما و آخوندها معركه كرده بودند حتى گبر و يهود و ارمنى همدسته شده بودند عمامهء حاجى را همينطور به دوش از شهر به حضرت عبد العظيم بردند . . .
معروف است حاجى مرحوم سه كرور نقد و ملك دارد ، نوحه اهل شهر اين بود .
رفتى تو ز دنيا اى نايب پيغمبر * شد جاى تو خالى در مسجد و منبر
نوحه كندىها :
كنديان را خاك عالم بر سر است * اين عزاى نايب پيغمبر است
يهودىها مىگفتند :
واويلا صد واويلا * ستون دين ناپيدا
چهار روز دكاكين را بسته بودند ، مثل ايام عاشورا دسته و سينه زن در كوچهها مىگرديدند ختم را هم در مسجد مروى گذاشته بودند . . . « 2 » »
اگر حاجى ملا على كنى را با سه كرور ثروت با حاجى شيخ هادى نجمآبادى كه مردى آزاده و روشنفكر بود ( و از صحبت كردن با ناصر الدينشاه كه پادشاهى فاسد و مستبد بود عار داشت ) مقايسه كنيد اختلاف بين آن دو به خوبى آشكار مىشود ، اعتماد السلطنه ضمن وقايع روز 4 شوال 1311 مىنويسد كه شاه از « دم منزل شيخ هادى كه عبور فرمودند شيخ را با شبكلاه و پوستين در روى خاك نشسته ديدند ، همينقدر برخاست و تواضع كرد و سلامى نمود ديگر ابدا اعتنائى نكرد ، هرچه به او فرمودند جواب نداد . . . « 3 » »
تشييع جنازهء مردى در فارس
يكى از نمايندگان سياسى انگليس در دربار ايران ضمن مسافرت در فارس در قصبهاى
هامش
( 1 ) . ميرزا يحيى دولتآبادى : حيات يحيى ، ج 1 ، ص 133 .
( 2 ) . خاطرات اعتماد السلطنه ، پيشين ، ص 595 .
( 3 ) . همان كتاب ، ص 949 .