مرگ فتحعلى شاه
در سفرنامهء رضا قلى ميرزا نوادهء فتحعلى شاه آخرين لحظات زندگى اين مرد عياش چنين توصيف شده است : « قشعريره و آثار لرزه در وجود مبارك ملاحظه كردند . از سلام تشريففرماى اندرون گشتند به گرمابه تشريف برده تنوير و تغسيل به عمل آورده بيرون آمدند طرف عصر احوال مباركشان متغير شده ، آغا بهرام خواجه را مقرر فرمودند كه نشسته بر او تكيه دادند و پاى مبارك در دامن تاج الدوله گذاشتند ساعتى به اين حال بودند بعد به تاج الدوله گفتند كه روزگار من گذشت و شما هريك فكر كار خود باشيد و بارهنگ نباتى طلبيده و چند قاشق كه ميل فرمودند سر را به بالين نهاده روى مبارك را به قبله كرده در نهايت فصاحت به ذكر كلمهء طيّبه مشغول گشته بدرود تاج و تخت كرده عالم فانى را وداع و سلطنت باقى را اختيار نمودند . . . « 1 » »
تشييع جنازهء فتحعلى شاه
روز چهارم بعد از وفات خاقان مرحوم اردوى سلطانى به قانون هنگام حيات خاقانى حركت كردند از اصفهان و توپخانه در جلو . . . نعش خاقان مرحوم در تخت روان مرصّع عقب حرم ، ركن الدوله و امراء عقب تخت كشيكچىباشى با ساير شاهزادگان و لشكريان در تيپ سواره به آيين هرچه تمامتر به همين قسم منزل به منزل طى مسافت كرده تا ورود به معصومهء قم نمودند ، همگى شاهزادگان و امراى قاجار لباس سياه پوشيده سينه را چاك كرده سرها برهنه ، خاك بر سركنان ، پاى بر خاك و گريبان چاك در جلو تخت مىآمدند تا روضهء مقدسه . در مكانى كه در حيات ، خاقان مغفور به جهت خود معين نموده و سنگ مرمر بسيار خوبى از اشعار درربار خود نقر و حجّارى نموده آن گوهر پاك را در آن خاك و تربت پاك سپرده و روى آن حضرت را نيز به تربت جناب خامس آل عبا حضرت سيّد الشهداء ( ع ) كه در حيات خود خاقان مغفور به قدر يكصد من تبريز ذخيره كرده و جمع نموده پوشانيدند و در دخمه كردند .
سر دخمه كردند سرخ و كبود * تو گفتى كه خاقان به گيتى نبود « 1 »
مجلس سوگوارى عمومى
پس از آنكه در شعبان 1312 هجرى ميرزاى شيرازى پيشواى عالم تشيع درگذشت در تمام ممالك شيعهمذهب ، مجالس تذكر برپا مىشود : « در تهران در جميع مساجد و تكايا در
هامش
( 1 ) . سفرنامهء رضا قلى ميرزا به كوشش اصغر فرمانفرمائيان قاجار ، ص 2 به بعد . اين سفرنامه را رضا قلى ميرزا با كمال تفصيل از سال 1250 قمرى تا سهشنبه پنجم رمضان 1252 به رشتهء تحرير درآورده است .