تشييع جنازهء بزرگان
« . . . در صورتى كه كسى از مردم عاليمقام بميرد همه خدمه تن خود را برهنه مىكنند و جلو جنازه به راه مىافتند ، سينه مىزنند ، بر دست راست خود زخمى وارد مىآورند و گوشت قسمت بيرونى بازو را از بالا تا پايين خراش مىدهند پسران متوفى نيز بايد همين كار را بكنند ، در حدود دويست نفر جنازه را مىبرند . . . و ادعيه و اوراد مىخوانند . . . مهتران درحالىكه نيمى از بدن را برهنه و خويشتن را زخمى كردهاند و خون بر شانههايشان روان است مىروند . . . « 1 » »
مراسم سوگوارى در ماه محرم و صفر
پس از شهادت امام حسين ( ع ) سالها مراسم سوگوارى آن حضرت به طور عادى صورت مىگرفت از عصر آل بويه به بعد سياستمداران از اين سوگوارى استفادههاى سياسى مىكردند و بعدها در دورهء صفويه نيز سلاطين اين سلسله شيعيان را بيش از پيش عليه اهل تسنن و عثمانيها تحريك مىنمودند و به نام دين خون مخالفان سياسى خود را به زمين مىريختند . در ايام محرم و صفر آتش اختلافات مذهبى بالا مىگرفت در شهرها و حتى دهات و در تكيهها مراسم عزادارى اجرا مىشد . در اين محل نخل را كه مظهر تابوت حضرت سيد الشهدا بود با كاغذها و پارچههاى گرانبها آراسته و آن را كه معمولا بسيار سنگين ، و داراى چهار دسته بود به وسيلهء چهار نفر يا بيشتر به دور ميدان يا تكيه مىگردانيدند و مردان و زنان و كودكان از زير آن مىگذشتند ، غالبا در روز عاشورا بين مؤمنين بر سر حمل نخل از محلى تا محل ديگر اختلاف و نزاعهاى خونين درمىگرفتن و اهل هر محلى سعى مىكرد كه نخل محل او گرانبهاتر و شمارهء حملكنندگان آن بيشتر باشد . از دورهء قاجاريه براى جلوگيرى از خونريزى ژاندارمها بر اين كار نظارت مىكردند ، براى آنكه خوانندگان به اهميت اين كار در عهد صفويّه واقف گردند قسمتى از فرمان شاه سلطان حسين را راجع به معافيت مردم محلهء امامزاده اسماعيل از تكليف يراقپوشى ايام عاشورا و بستن نخل ( مورخ به سال 1115 هجرى ) در اينجا نقل مىكنيم : « حسب الفرمان قضا جريان از تاريخ شهر محرم الحرام سنهء 1115 رقم مبارك اشرف صادر شد آنكه . . . در اين وقت اهل محله واقعه در جوار امامزاده واجب التعظيم و التكريم امامزاده اسماعيل از تكليف يراقپوشى ايام عاشورا و امثال آن از بستن نخل و غيره معاف فرموديم ، داروغگان و عمال دار السلطنهء مزبور . . . من بعد به هيچوجه من الوجوه تكليف يراقپوشى و بستن نخل و غيره به اهل محلهء مزبوره ننمود و ايشان را از امور مزبوره معاف مسلم دانند . . . هر ساله رقم مجدد طلب ندارند
هامش
( 1 ) . دون ژوان ايرانى ترجمه مسعود رجبنيا ، پيشين ، ص 76 .