همچون حيوانات پيرو غرائز خويش است طفل در اين سن تقريبا غيراجتماعى است . . . به هيچ چيز توجه ندارد ، ذهن او از بيم و اميد خالى است ، هر عملى كه انجام مىدهد براى ارضاى اميال و تسكين آلام جسمى خويش مىباشد ، كودك تا رسيدن به سن كودكستان به تدريج كليهء جنبههاى مهم رشد اجتماعى و عاطفى وى ظاهر مىشود . عواملى كه چگونگى رشد را تحت تأثير قرار مىدهند بيشمار و با يكديگر ارتباط متقابل دارند ، كه از آن جمله : توارث ، شرايط دورهء جنينى ، چگونگى تولّد ، سن مادر در دورهء حاملگى ، فعاليت غدد ، تغذيه ، امراض ، عفونتها ، شرايط فصلى ، تبعيضات اجتماعى ، سطح اقتصاد اجتماعى ، وضع خانواده ، و دهها عامل ديگر در رشد و تكوين شخصيت كودك تأثير دارند ، معلومات طفل بيش از همه تحت تأثير مستقيم تجارب و اطلاعاتى كه در سالهاى نخستين رشد در محيط خانه و دامان والدين خود كسب مىكند حاصل مىشود ، رفتار والدين با هم و طرز برخوردشان با كودك جهت و مسير رفتار بعدى وى را توجيه و تعيين مىكند ، به همان اندازه كه احساس امنيّت خاطر در خانه و برخوردارى از عشق و محبت والدين اثرات نيكوئى در روحيات طفل باقى مىگذارد ، عدم مقبوليت ، فقدان محبت و انضباط خشن و غيرمنتظره ، عوامل تخريبى خطرناكى در تكوين بنياد آيندهء طفل محسوب مىشود ، محروميت كودك از وجود يكى يا هر دو والدين ( يتيم بودن ) ممكن است در رشد ذهنى ، عاطفى و جسمى كودك تأثير فراوانى باقى گذارد . . . طفلى كه خود را در نظر اطرافيان منفور و مطرود احساس كند و جز خشونت و سوءرفتار چيزى نبيند ، ممكن است كه فرد عاصى ، طاغى و نسبت به همه بدبين و بدانديش بار آيد . . . هر كودكى از همان روز اول زندگى نيازمند توجه و محبت والدين خويش است و ميل دارد اسرار حيات را از والدين و مربيان خود بياموزد . . . « 1 » » ناگفته نماند كه در كشورهاى سوسياليستى كه زن و مرد مشغول فعاليتهاى اجتماعى و اقتصادى هستند ، كار مراقبت و رسيدگى از نوزادان به يارى سازمانهاى وسيع و مجهزى كه به اين منظور آماده شده است صورت مىگيرد ، و نتايج مطلوبى از اين نوع آموزش و پرورش به دست آمده است . [ * ]
موقعيت اجتماعى زنان در يك قرن اخير
پس از نفوذ تمدن غرب در ايران ، نه تنها بسيارى از آداب و سنن قديم اجتماعى ايرانيان تغيير كرد ، بلكه در مقام و موقعيت اجتماعى زنان كه نيمى از جمعيت كشور را تشكيل مىدهند ، نيز تحوّلاتى بىسابقه پديدار شد . زنان ، از حدود نيم قرن پيش ، به دستور رضا خان با
هامش
( 1 ) . كلاريس د . ويلز ، ويليام ه . استجمن - زندگى در كودكستان ترجمه نصر الله ديهيمى و طهماسب دولتشاهى ، از ص 6 تا 8 به اختصار .