نقش بسيار مهمى در قشون داشت . سپاه 12 هزار نفرى كه به تفنگ مسلح بودند ، پياده ممتاز كشور را تشكيل مىدادند . اين تفنگها كه هريك 18 كيلوگرم و يا بيشتر وزن داشت ، به تفنگهاى چخماقى سنگين معروف بود . 6 هزار قراول روز و شب در اردوگاه نادر پاسدارى مىكردند . به ويژه 10 نفر از آنها ، نزديك اقامتگاه نادر بودند . شاه اغلب ، شبهنگام به بازديد قراولها مىپرداخت و اگر هرده نفر را هم در حال چرت زدن مىديد ، فورا دستور مىداد كه آنها را اعدام كنند . قراول سالار ، 250 تومان مواجب مىگرفت . » در قشون نادر 500 جارچى ، 200 دونده « شاطر » و 1000 پرچمدار ( ريكا ) وجود داشت . هنوى از 250 نفر نسقچى نام مىبرد كه مواجب كلانى مىگرفتند و قدرت زيادى داشتند . وظيفهء آنها اجراى مجازات و حفظ نظم بود .
در عمليات نظامى قشون نادر ، توپخانه نقش بسيار بزرگى داشت ، زيرا تعيينكنندهء نتيجهء برخى از نبردها بود . مثلا سه روز گلولهباران كردن قلعهء خانگاه در جنوب ، منطقهاى را به يك ويرانه مبدل ساخت .
محمد كاظم مىنويسد : « نادر شاه از قصد پادشاه چين كه گويا خيال شروع جنگ را داشته باخبر بود و بدينجهت براى تدارك لشكركشى دستور داد تا سه هزار خروار چدن براى تهيهء گلولهء توپ ، و دويست خروار مس و قلع براى ريختن توپ و خمپاره به مرو بياورند . . . به حكام استرآباد و برخى از ايالات ديگر نزديك مرو دستور داده شد كه بيست هزار گلولهء خمپارهء سى و چهل منى تهيه كنند . پس از قوريّلتاى ، به فرمان نادر ، كلاه قرمز 12 ترك رو به فراموشى رفت و به فرمان نادر ، كلاه « طهماسبى » جاى آن را گرفت . به گفتهء ابراهام كرتاتسى جنگجويان نادرى به سپر ، زره ، شمشير ، كمان و تفنگ چخماقى و غيره مسلح بودند . » « 1 »
« نادر بر خلاف آخرين پادشاهان صفوى ، توجه زيادى به آموزش جنگجويان داشت . مثلا او در سال ( 1730 ) از قبايلى كه از فارس ، عراق عجم و آذربايجان و خراسان كوچانده شده بودند ، سان ديد . او طبق معمول برخى از جوانان مشهور را به گارد خويش افزود و براى تعليم فنون نظامى به آنان ، معلمانى به كار گماشت كه در تمام امور مربوط به سوارنظام مهارت داشتند .
« انضباط در قشون نادر شاه نه فقط با تشويق و انعام ، بلكه با تدابير خشن نيز برقرار مىشد .
نادر هرگونه بىانضباطى و خودسرى را سركوب مىكرد و نافرمانان را بىرحمانه مجازات مىنمود . حقوق سركردههاى نظامى سالانه از پانصد تا هزار و دويست تومان و حقوق سران درجه دوم نظامى از صد تا سى صد تومان بود . پرداخت حقوق نظاميان و كارمندان در اين دوره با پول بود و فقط در يك مورد در قندهار از تيول سخن به ميان آمده است . در دوران افول فكرى نادر ، در اثر سوء تدبير و زورگويى اين مرد ، در بين نظاميان شورشهايى به وقوع مىپيوست .
پرداخت بىموقع و نيمهكارهء مواجب ، محروم كردن سربازان از غنايم جنگى ، تجهيز ناكافى
هامش
( 1 ) . دولت نادر شاه افشار ، ترجمهء حميد مؤمنى ، دانشگاه تهران ، 1352 ، ص 146 .