نباشند .
دفاع از كشور و لزوم مداخلهء مردم
پيترو ضمن گفتگوهاى مختلف با شاه عباس در پيرامون دفاع از كشور گفت : « ما ( يعنى مردم ايتاليا ) از تركها هيچگونه هراسى نداريم . . . هرچند ما آنقدر نيرو نداريم كه به خارج گسيل داريم ، ولى براى حفظ و حراست سرزمين خودمان عدهء سربازان ما از شماره خارج است ، زيرا در صورت بروز چنين واقعهاى همه ، سرباز محسوب مىشوند و پولدار و بىپول همه اسلحه برمىدارند و براى دفاع از خانه و زن و فرزند خود مىجنگند . به اين مناسبت وضع مدافعان غيرنظامى جوامع غربى را كه در مشرقزمين مشابه آن وجود ندارد ، تشريح كردم . زيرا در شرق ، گذشته از سربازان حقوقبگير ، بقيهء مردم به امور جنگى كارى ندارند و شايد اصلا نمىدانند اسلحه چيست . گفتم نزد ما كافى است زنگها به صدا درآيد ، تا بلافاصله هزاران نفر مرد مسلح و آشنا به قوانين و قواعد جنگى در هركجا لازم باشد گرد آيند . . . » « 1 »
رفتار شاه عباس با اسراى ترك
پيترو در مكتوب چهارم خود مىنويسد : « شاه عباس همينكه چشمش به اسيران ترك افتاد ، طبق عادت خود به مهربانى گفت : « قارداشلرى ياخشى ساخلا . » يعنى اين برادران را آسوده بسازيد ، بيچاره اسرا از شنيدن اين سخنان خوشحال شدند و چون دست آنها را باز كردند ، گمان بردند كه به زودى آزاد خواهند شد و با تعظيم و تكريم و دعاگويى از برابر شاه گذشتند . ولى هنوز صد قدم دور نشده بودند كه صداى شمشيرهاى آخته را از پشت سر خود شنيدند و گردن جملگى زده شد . . . شاه با همهء اسراى ترك همين رفتار را مىكند . » « 2 »
سلاحهاى جنگى
« ايرانيان سلاحهاى مختلفى در جنگ به كار مىبرند كه عبارتند از تير و كمان ، شمشير ، توپ و تفنگ ، و در بعضى از جنگها از خمپاره نيز استفاده مىشود . پيادهنظام ايران زياد مهم نيست و قشون واقعى ايران عبارت از سوارنظام است .
سپاه ايران ارتش منظم دارد . هنگام نياز در ظرف يك شبانهروز در حدود صد و پنجاه هزار سپاهى گرد مىآيند . ولى اين سپاهيان تاكتيك جنگى مهمى بلد نيستند و نظم و ترتيب در جنگ ندارند ، نيروى دريايى ايران هيچ است و اصولا اطلاعى از نظام دريايى ندارند ، حتى يك كشتى كوچك چوبى نيز به نام نيروى دريايى تهيه نكردهاند . » « 3 »
ارتش در عهد شاه سليمان
كمپفر كه در عهد شاه سليمان به ايران آمده است در مورد چگونگى قواى نظامى ايران مىنويسد : « در سپاه ايران به ترتيب و انضباط توجهى نمىشود . لباس نظاميان متحد الشكل نيست ، اسلحهء ايرانيان عبارتست از نيزه ، تفنگ ، كمان و شمشيرهاى منحنى ، توپ و زنبورك . رنگ لباسها يكسان نيست ، هركس به دلخواه خود لباس مىپوشد . يكى بازوبند دارد ، ديگرى غرق در زره و در خيابانها حركت
هامش
( 1 ) . همان ، ص 254 .
( 2 ) . همان ، ص 201 .
( 3 ) . سفرنامهء كاررى ، پيشين ، ص 156 .