عصيان عمومى گرديد و چنانكه ضمن تاريخ سياسى آن دوران ديديم ، سرانجام ميرزا رضا كرمانى به قتل ناصر الدين شاه اقدام كرد و خوشبختانه اطرافيان شاه بىدرنگ به قتل وى دست نزدند . و در نتيجه بازپرسى و تحقيق حقايقى آشكار شد .
بازپرسى از ميرزا رضا كرمانى :
پس از قتل ناصر الدين شاه ، ميرزا رضا كرمانى را دستگير و مورد بازجويى و بازپرسى قرار دادند . چون اظهارات و سئوالات بازپرس و پاسخهاى ميرزا رضا ، مبين اوضاع اجتماعى و آيين دادرسى كيفرى و چگونگى تحقيق از مجرمين و طرز عمل زورمندان و ارباب قدرت در عهد استبداد است ، براى اطلاع و آگاهى خوانندگان جملهاى چند از سئوال و جوابهايى كه صورت گرفته است ذكر مىكنيم :
س - شما از اسلامبول چه وقت حركت كرديد ؟
ج - روز 26 ماه رجب 1313 حركت كردم .
س - شما از كجا به خيال قتل شاه شهيد افتاديد ؟
ج - از كجا نمىخواهد ، از كندها و بندها كه به ناحق كشيدم و چوبها كه خوردم و شكم خود را پاره كردم ، از مصيبتها كه در خانهء نايب السلطنه و در اميريه و در قزوين و در ساير جاها به سرم آمده ، چهار سال و چهار ماه در زنجير و كند بودم و حال آنكه به خيال خودم خير دولت و ملت را مىخواستم .
س - كسى كه با شما غرض و عداوت شخصى نداشت . . . معلوم است كه از همان وقت هم در شما آثار بعضى فتنه و فسادها ديده بودند .
ج - من عرايض صادقانهء خود را محض حب وطن و دولت به عرض رساندم و ارباب غرض محض حسن خدمت و تحصيل مناصب و درجات و مواجب و نشان و حمايل و غيره و و و . . .
به عكس به عرض رسانيدند .
س - اين ارباب غرض كيها بودند ؟
ج - شخص پست و نانجيب و بىاصل رذل و غيرلايق كه قابل هيچيك از اين مراتب نبود ، آقا بالا خان وكيل الدوله كه مورد محبت حضرت و الا ، نايب السلطنه بود . . .
س - پس در صورتى كه شما اقرار مىكنيد كه تمام اين صدمات را وكيل الدوله براى تحصيل شئونات و نايب السلطنه براى حب به او به شما وارد آوردهاند ، شاه شهيد چه تقصير داشت ؟
ج - پادشاهى كه پنجاه سال سلطنت كرده باشد و هنوز امور را به اشتباهكارى به عرض او برسانند و تحقيق نفرمايند و بعد از چندين سال سلطنت ثمرهء آن درخت وكيل الدوله ، آقاى عزيز السلطان و امين خاقان و اين اراذل و اوباش بىپدر و مادر باشند كه بلاى جان عموم مسلمين گشتهاند ، چنين شجر را بايد قطع كرد كه ديگر اين نوع ثمر ندهد ( ماهى از سرگنده گردد ، نى ز دم ) اگر ظلمى مىشد از بالا مىشد .
سپس ميرزا رضا ضمن بازپرسى توضيح مىدهد كه چگونه نايب السلطنه با تهديد و تطميع