قاضى مير حسين ميبدى :
يكى ديگر از قضات شرافتمند ايران كه در دوران دادرسى و قضا ، دامن آلوده نكرده و تن به پستى و حقكشى نداده است ، قاضى ميبدى است . اين مرد فاضل و دانشمند كه در قرن نهم هجرى مىزيسته ، با درخواست علامه دوانى از سلطان يعقوب ، به سمت قضا به يزد مىرود . اما به موجب منشآتى كه از او در دست است ( 33 فقره از آنها در كتابخانهء آستان قدس رضوى است ) همواره در مقام استعفا از شغل قضا و كار اوقاف يزد بوده است . وى در يكى از نامههاى خود خطاب به دوستى چنين مىنويسد :
« ديرى است كه آن ماه پيامى نفرستاد * ننوشت كلامى و سلامى نفرستاد
عرض مىكنم كه مقصود اكفاء اقران من از تصدى قضا اكتساب مال و اكتثار جاه است و مرا اهتمام به هيچيك از اين دو نيست . . . و اعراض من از اكتساب مال براى آن است كه بنياد معيشت من به زراعت است و به نانى خشك كه از آن حاصل مىكنم مرا قناعت است . . . » « 1 »
دادگسترى در عصر تيمور
« كلاويخو در سفرنامهء خود ضمن توصيف سمرقند مىنويسد : « در يكى از جشنها كه به افتخار يكى از بستگان تيمور ترتيب داده بودند ، وى فرمان داد كه كليهء كسبهء شهر يعنى فروشندگان قماش و جواهر و درودگران و ديگر اصناف و آشپزان و قصابان و نانوايان و خياطان و كفاشان و ساير صنعتگران مقيم پايتخت به اردوگاه بزرگ بيايند و هريك در محل مخصوص خود بساط خويش بگسترانند و هنر و كار خود را عرضه كنند . در اين روز ، تيمور ضمن اجراى جشن عروسى ، براى آنكه درس عبرتى به مردم داده باشد ، به مجازات گناهكاران نيز اقدام كرد . نخستين كسى كه داورى تيمور در حق او اجرا شد ، حاكم سمرقند بود كه هفت سال قبل در دوران حكومت ، از اختيارات خود سوء استفاده كرده بود . تيمور دستور داد او را محاكمه و بىدرنگ به دار آويزند و اموال او را مصادره كنند . سپس در همين روز فرمان داد يكى از مقربين خود را كه از حاكم سمرقند شفاعت كرده بود به دار زنند . علاوه بر اين ، عدهاى از مجرمين سياسى و پيشهوران گرانفروش را به سختى مجازات كرد . » سپس كلاويخو مىنويسد : « در بين مردم تاتار رسم است كه مردم عالىقدر را به دار مىآويزند و طبقات پست را چون گناهى مرتكب شوند گردن مىزنند . » « 2 »
وساطت يك مرد روحانى به نفع مردم بىنوا ، در برابر تيمور سفاك : بهطورى كه كلاويخو به تفصيل متذكر شده است ، تيمور در دوران حكومت خود در سمرقند به احداث خيابانهاى وسيع و بازارها و معابر و دكاكين نو اقدام كرد و بلافاصله پس از خرابى خانهها ، كارگران و استادان دستبهكار ساختن دكان در دو طرف خيابان شدند و در فواصل مختلف فوارههايى ساختند . مخارج اين مغازهها به گردن شوراى شهر بود ، شب و روز براى پايان كار ، كارگران فعاليت مىكردند عدهاى مشغول خراب كردن و جمعى به كار ساختن مشغول بودند و در
هامش
( 1 ) . به نقل از نسخهء خطى و مجموعهء منشأت قاضى مير حسين ميبدى ، شارح ديوان حضرت امير متعلق به نويسندهء فقيد حسين مسرور
( 2 ) . سفرنامهء كلاويخو ، پيشين ، ص 252 به بعد .