كه به خاصهتراش منسوب و متعلقاند » نام برده شده و بار ديگر تأكيد شده كه « حكام و كلانتران و ارباب و اهالى و ضابطان فيوج و سفيدريشان ممالك محروسه ، اين عطيه را دربارهء ايشان مستمر و برقرار داشته از فرمان قضا جريان درنگذرند . » « 1 »
بطورىكه از فرمان ديگرى از شاه عباس برمىآيد ، « در دار المؤمنين كاشان مبلغى به علت رسوم كيالى و قپاندارى ابواب جمع است و امتعه و اجناس كه جهت فروختن بدانجا مىآورند ، مقدارى رسوم به علت مذكور كه جمعى متصدى اين امرند ، از فروشنده و خرنده ثابت مىنمايند . و اين معنى موجب زيادتى تسعير اجناس و باعث تعجب و تشويش آينده و روندهء مردم آنجاست . لهذا . . . از ابتداء پيچئيل . . . رسوم مذكوره به تخفيف و تصديق فرمود . . . در دفاتر عمل نمايند و همچنين به مسامع عز و جلال رسيد كه در دار المؤمنين كاشان هركس فوت شود ، قضات و متصديان شرعيات و داروغگان و ضابطان بيت المال مبلغ شصت دينار گرفته اجازه مىدهند كه ميت را دفن نمايند و اين معنى خلاف شرع اطهر است . . .
« حسب المسطور رسوم كيانى و قپاندارى و . . . و دفن ميت يك دينار از هيچ آفريده نگرفته . . .
حكم همايون را در سنگ نقش كرده در مسجد دار المؤمنين مذكور محل مرتفع كه منظور عامه باشد نصب نمايند . » « 2 »
فرمان شاه عباس كبير به سال 1024 هجرى مبنى بر تخفيف ماليات شيعيان اردستان
در مسجد جامع اردستان ، در لوحى سنگى به طول 60 / 1 و عرض 60 سانتيمتر ، فرمانى از شاه عباس موجود است كه شيعيان را از پرداخت مالياتهايى معاف ، ولى سنيان ساكن « محال » را از اين بخشودگى محروم كرده است . اينك جملهاى چند از اين لوح سنگى :
« بسم اللّه الرحمن الرحيم . . . بنابر شفقت شاهانه دربارهء شيعيان الكاى اردستان ، از ابتداى توشقانئيل ، مالوجهات ايشان را سواى جهاتى كه به اجاره ميدهند به تخفيف و تصديق مقرر داشتيم ، مستوفيان عظام كرام ديوان اعلى اين رقم عطيه را در دفاتر خود ثبت نموده تغيير و تبديل به قواعد آن راه ندهند . اگر سنى در ميان شيعيان باشد . به ايشان تخفيف داده نمىشود . . . سواد حكم را بر سنگ نقش نموده . و در مسجد جامع نصب و به توجهات پاينده شاهنشاه اميدوار باشند تحريرا فى شهر رمضان سنه اربع و عشرين و الف . » « 3 »
اخذ ماليات از سنگتراشان :
به طورى كه از فرمان همايون مورخهء شوال 1057 برمىآيد ،
هامش
( 1 ) . همان ، ص 385 .
( 2 ) . گنجينهء آثار تاريخى اصفهان ، پيشين ، ص 435 به بعد .
( 3 ) . گنجينهء آثار تاريخى اصفهان ، پيشين ، ص 216 .