عليشير از مقام وزارت كنارهگيرى كرد .
الغاى عوارض ناموجه
بطورى كه از مندرجات سنگ مسجد جامع گرگان برمىآيد در جمادى - الاولى سال 862 پادشاه وقت به عموم حكام و سادات و قضات و اكابر و اشراف و اصول و اعيان و معاريف و مشاهير و عمال و مباشران متصرفات اموال و متصديان اشغال ديوانى دار السعادهء استرآباد گوشزد مىنمايد كه چون « . . . بدعتى مذمومه كه بابا حسن به اهل اسواق اينجا تحميل كرده بود و هرساله مبلغ هفتاد هزار دينار كپكى به اسم مقررى و لشكر از اصناف و محترمه ( محترفه ) مىستد . چون و بال هموم آن عايد خلاق بود و از اين ممر ، بسيارى خرابى به احوال اين طايفه راه يافته ، دانسته و بخشيديم و رفع فرموديم ، و بنيان آن امر مكروه را مستأصل گردانيديم كه مطلقا قلم و قدم ازين معنى كوتاه و كشيده دارند و به هيچوجه من الوجوه پيرامون آن وجه ناموجه نگردند و از دفاتر اخراج نمايند . . .
كتب . . . فى التاسع من جمادى الاولى سنه اثنى و ستين و ثمانماية ( 862 ) » « 1 »
فرمان جهانشاه قرهقوينلو و بيگم همسر او براى جلوگيرى از « طرح » : در نيمهء دوم قرن نهم هجرى ، سلسلهء قراقويونلو بنيان گرفت . جهانشاه نيرومندترين سلطان اين سلاله است كه از 840 تا 872 حكومت كرد . جنگهايى كه متعاقب مرگ شاهرخ آغاز گرديد ، به آشفتگى وضع اقتصادى طبقات زحمتكش كمك كرد . هيچ مدركى كه از حسننيت اين مرد نسبت به طبقات مثمر حكايت كند در دست نيست . تنها در يك سنگنبشته در كاشان ، فرمانى داير به لغو طرح ديده مىشود . . .
براى تعديل نرخ جنس اجناس خوراكى ، اين فرمان بر جدار سمت چپ به خط ثلث روى سنگ نقر شده است . « به تأييد سبحانى ، فرمان . . . جهانشاه بهادر خان و حكم حضرت عصمتپناه . . . بيگم نافذ شد كه اجناس منال خالصهء شريفه و مظفرى و قاضى نظام و نصرآباد ، سرپشت كه داخل جمع ابواب المال كاشانند ، از گندم و جو و كلوزه و پنبه و باقلا و ذرت و زيره و گاورس و كنجد و نخود و بادام و مويز و دوشاب و خضرويات و غير ذلك به رعاياى كاشان به طرح ندهند . هرچه فروشند از نرخ روز زياده نفروشند و به تسعير وقت دهند ، و آنچه حاصل شود داخل جمع نمايند . و بدين علت معارض و مزاحم رعايا و موطنان سكان آنجا نشوند ، و خلافكننده در لعنت خدا و رسول و ملايكه باشد . . . فى 869 . » همچنين از فرمان صفى ابن صفى ميرزا به خط نستعليق تاريخ 1048 چنين برمىآيد كه حكام كاشان طبق معمول از « اجناس ماكوكات ، آنچه به كاشان مىآمده و در ميدان عربان خريد و فروخت مىشد ، حكام سابق از هر خروارى مقدارى كه تصرف مىشده ، اسمى مبدع بر آن محترع ، مثل يوزباشى و بارانداز بر خاطر عربان مىگذاشتهاند . . . » « 2 »
هامش
( 1 ) . مجلهء راهنماى كتاب ، خرداد و تيرماه 1351 ، ص 313 .
( 2 ) . آثار تاريخى كاشان ، ص 25 - 233 .