ملا احمد شيخ الاسلام مىرفت تا با عيال او عشقبازى كند و اين موضوع بر سر زبانها افتاد .
ملا احمد و برادرانش امين الاسلام و ملا صالح يك شب ضعيفهء بيچاره را كشتند و كرسى اطاق او را آتش زده گفتند به اين سبب خفه شده است ! آنوقت تظلمات و دادخواهى مردم كردستان به دربار تهران روزافزون گرديد . اما شاه به خاطر واليه خانم عمهاش حتى الامكان نمىخواست دست به تركيب حكومت اردلانها بزند . بالاخره علماى كردستان و ديوانبيگى يك شب محرمانه از شهر گريختند و به هروسيله بود خود را به تهران رسانيدند و پس از اعلام مظالم و تعديات والى به شاه ، ناصر الدين شاه گفت : چون ولات كردستان را نمىتوان معزول كرد ميرزا زكى وزير در اندرون به پيشكارى مخصوص از جانب دربار مأمور كردستان مىشود تا جلوى تعديات غلامشاه خان را بگيرد . فرزند ديوانبيگى همراه ميرزا زكى به سنندج مىرود و اين شخص يازده پارچه املاك ديوانبيگى كه والى ضبط نموده و به ديگران بخشيده بود پس گرفت و به تصرف گماشتگان ميرزا عباسعلى داد البته خسارات وارده به ديوانبيگى جبران نگرديد ولى براى اولينبار پاى مأمورين دولت مركزى به كردستان باز شد ولى حاكم ظالم همچنان تا پايان عمر در مقام خود باقى ماند . » « 1 »
تشريفات استقبال از استاندار فارس
همانطور كه مردم از خبر حركت فرمانروايان ستمپيشه نگران و متأثر مىشدند از بشارت ورود حكمرانان با حسننيت مشعوف و مسرور مىگرديدند .
در سفرنامهء تهران به شيراز نظام الملك كه در عهد مظفر الدين شاه نوشته شده است مىخوانيم كه پس از عزل فرمانفرما از حكومت فارس ميرزا عبد الوهاب خان نظام الملك مأمور فارس مىشود . منشى گمنام او شرح اين مسافرت را از روز پنجشنبه 12 شوال 1316 از تهران به فارس به رشتهء تحرير كشيده است و با مطالعهء آن طرز سفر ، وسايل نقليه ، تشريفات و تكلفاتى كه مأموران عاليمقام ناچار به رعايت آن تن مىدادند ، وظايف مأمورين و شخصيتهاى محلى هنگام ورود استانداران و شخصيتهاى بزرگ به منطقهى نفوذ آنها ، قربانى گاو و گوسفند و اظهار شادمانى مردم و ساير سنن و عاداتى كه تا آغاز مشروطيت در ايران سخت معمول بوده براى خوانندگان اين سفرنامه روشن مىشود .
ما براى آشنايى خوانندگان با سنن آن دوران سرگذشت آخرين روز مسافرت « جمعه 26 » را به شيراز عينا از سفرنامه نقل مىكنيم : « صبح روز جمعه 26 بعد از اداى فريضه و صرف چاى بيرون تشريف برده جنابان فتح الملك و نصير الملك و انتظام الممالك و قوام لشكر و بدر السلطنه و غيره و غيره همگى شرفياب شده مرخص شدند و چون حركت و ساعت ورود بعد از ظهر بود ناهار گرم پخته بودند ، حضرت آقايى جداگانه ناهار صرف فرموده و شش مجموعه
هامش
( 1 ) . ميرزا رضا على ديوانبيگى از رجال عهد ناصرى به قلم نوهء او رضا على ديوانبيگى فرهنگ ايرانزمين ، ج 20 ، س 1353 ، ص 83 به بعد ( به اختصار ) .