و بر توقير و احترام جانب وى توقر نمايند و خطباى نواحى و متوليان اوقاف رجوع به اجازت او كنند و توليت و صرف و تقليد و تنفيذ به رأى او مفوض دانند . و حكم او درين معنى نافذ است ؛ او مطلق ، و سخن او هرچه به مجلس ما نمايد مسموع ، و شكر و شكايت او مقبول و مؤثر . با اين جمله تصور كنند فرمان او را ممثل و منقاد باشند . انشاء اللّه تعالى . » « 1 »
راوندى در راحة الصدور با نظرى عرفانى و مذهبى خطاب به قدرتمندان مىنويسد : « . . . از خزاين و دفاين و جواهر زواهر كه ملوك جمع كنند ، الا خيرى باقى نماند ، كه از وجهى حلال كنند ، صدقه سبب ثواب آخرت بود ، يكى را ده عوض نهاده بود كه من جاه بالحسنة فله عشرو امثالها ، و اوقاف مدارس و خانقاهها را ، هم نام درس هست ، و هم ثواب آخرت كه خزانهء وارث بردارد و زن ، شوهرى ديگر بيارد و اسب را ديگرى داغ كند ، همه تاراج كنند ، آن مدرسه يا خانقاه اگر از براى خدا ، نه به روى و ريا كرده بود ، تا قيامت نام نيكو زنده دارد . . . صدقهء جاويد آنست كه پادشاهان مدرسهها سازند و وقفها كنند و مساجد و خانهها و چشمهسارها و كهريزها آورند كه سالبهسال از آنجا مال بود و ريع و ارتفاعش هرسال به جمعى رسد كه بدان علم شريعت خوانند و نيك و بد بدانند .
چو دانى كه ايدر نمانى دراز * به تارك چرا برنهى تاج آز ؟
نگيرد تو را دست جز نيكويى * گر از پير دانا سخن بشنوى
هر آنكس كه زايد ، ببايدش مرد * اگر شهريار است اگر مرد خرد
برفتند و ما را سپردند جاى * نماند كس اندر سپنجى سراى . »
« 2 »
تنها مالكان بزرگ به وقف قسمتى از دارائى خود اقدام نمىكردند ، بلكه مردم عادى كوچه و بازار نيز گاهى قسمتى از مايملك ناچيز خود را در راه منافع عمومى وقف مىكردند :
بر نماى خارجى ديوار غربى مسجد گز ( از دوره سلاجقه ) و جنب در ورودى ، لوحى از سنگ پارسى نصب شده كه به خط نستعليق عبارات زير را دربردارد : « وقف نمود آقا على ولد محمد على ياور تمامى سردر دكان بقالى پاى گلدسته را از براى خدا ، آنچه اجاره دكان به هم رسد محمد شريف گرفته صرف مسجد بزرگ جز كند ، به لعنت خدا گرفتار شود ، تغييردهنده 1085 » « 3 »
بر در قديمى مسجد جامع نطنز كه به كوچهء مجاور شمالى باز مىشود ، كتيبههايى است از جمله تاريخ اتمام در ، و نام واقف آن ذكر شده است :
« اتمام اين در ، تاريخ سنهء اثنى و سبعين و تسعمائه شد . و نصب اين در در تاريخ شهر ذى الحجة الحرام سنة اثنى عشر و الف شد . » در پايين در به خط ثلث برجسته ، عبارت ذيل نوشته شده است : « وقف كرد استاد على بن استاد حسين نجار نطنزى به سعى و عمل خود اين در رامع
هامش
( 1 ) . اسناد و نامههاى تاريخى ، پيشين ، ص 136 .
( 2 ) . راحة الصدور ، پيشين ، ص 60 .
( 3 ) . لطف اللّه هنرفر ، گنجينهء آثار تاريخى اصفهان ، اصفهان ، كتابفروشى ثقفى ، ص 191 .