رسانيد . ضمنا نظامنامهء پستى تازهاى به فارسى منتشر كرد . سرويسهاى پستى از مركز به نقاط مختلف كشور داير گرديد ، اجرت پست براى هرنامه از تهران به شميران پنج شاهى بود . اولين پست تهران ، تبريز در روز 17 محرم 1293 ه ق . ساعت 6 بعد از ظهر از تهران حركت كرد و مسير آن تهران قزوين ، زنجان و تبريز تعيين گرديد . اين پست روز 21 محرم به تبريز رسيد . اولين پست تبريز به تهران در 15 محرم 1293 از تبريز حركت كرد و روز 19 محرم به تهران رسيد . . . اولين پست تهران به شيراز در اواسط ذيقعده 1293 ه ق . از تهران به شيراز حركت كرد . دو يا سه هفته بعد سرويس پستى شيراز به بوشهر نيز داير گرديد .
بعد از الحاق ايران به اتحاديهء پستى در اول سپتامبر 1877 ، مشكلاتى كه در راه ارسال نامهها از مرز روسيه وجود داشت از بين رفت . . . « 1 »
تمبر پست
: در ايران در سال 1282 ه . ق . هيئتى از تهران رهسپار پاريس شد تا براى مطالعه و سفارش تمبر با وزارت پست و تلگراف فرانسه وارد مذاكره شود ، بالاخره شخصى به نام « بار » نمونهيى چند براى چاپ آماده كرد كه جزو تمبرهاى نمونه محسوب است . اولين سرى تمبر ايران كه رسما در پست مورد استفاده قرار گرفت ، معرف به سرى باقرى است . اين سرى و تمبرهاى موسوم به كاردى كه در سال 1875 توسط « ريدرز » به چاپ رسيد ، جزو تمبرهاى اوليهء ايران محسوب است ، و نفيسترين تمبرهاى ايران به شمار مىرود . در سال 1293 ، اولين سرى تمبر ايران با عكس ناصر الدين شاه در وين چاپ شد .
فكر ايجاد پستخانه جديد نخست در زمان فتحعلى شاه پيدا شد . شاه از « سرگوراوزلى » سفير انگليس راجع به كارهايى كه موجب افزايش درآمد دولت مىگرديد پرسش نمود . او ضمن توضيح ماليات بر درآمد و ماليات بر ثروت كه در « انگليس » معمول بوده ، شرحى دربارهء پست و فوايد آن گفت . شاهپسنديد و به ميرزا شفيع صدراعظم دستور داد ، پستخانه برپا كنند . ولى اين كار سر نگرفت ، و رسم كهنه جارى بود . يعنى پيك را به هنگام ضرورت مىفرستادند و اعزام قاصد هربار ده تومان خرج برمىداشت . دولت چاپاران مخصوص داشت ، سفراى خارجى هركدام چاپارى داشتند . اين وضع چاپارخانهء كشورى بود كه روزگارى يكى از منظمترين و وسيعترين تشكيلات ارتباط پستى جهان را تأسيس كرده بود .
سرانجام نقشهء ايجاد چاپارخانهء جديد در سال 1266 تنظيم شد . به همهء حكام دستور داده شد كه در قلمرو خود در شهرها و راهها چاپارخانه بنا كنند . اين دستگاه در مدت يك سال كمابيش منظم شد ، عدهء چاپارخانهها بيشتر و فاصلهء آنها كمتر شد . در هرچاپارخانه يكى دو اتاق براى توقف مسافران سر راه بنا كرده بودند و يك طويله كه اسبان زين كرده در آن آمادهء حركت بود و به محض رسيدن ، چاپار اسب خود را عوض كرده بىدرنگ رو به مقصد رهسپار مىگرديد .
هامش
( 1 ) . دايرة المعارف فارسى ، ص 543 به بعد ( به اختصار ) .