مىگذارند . . . » « 1 »
خفيهنويسان محمد على ميرزا
: ناظم الاسلام مىنويسد : وى در ايام وليعهدى در تبريز ، ادارهء راپورتچى و خفيهنويسى تشكيل داد و سالى مبلغى مخارج آن اداره مىكرد . . . مردم با دوست و آشناى خود نمىتوانستند صحبت از وضع رفتار و ظلم او و كسانش نمايند ، و حتى كسى نزد عيال و اولاد خود هم جرئت مذاكرهء اعمال وليعهد را نداشت . . . « 2 »
سازمان جديد پست
: سازمان پست براى رسانيدن نامهها و بستههاى دولتى از جايى به جايى ديگر از قديم معمول بود . هرودت در تاريخ خود ، سازمان پست را در ايران هخامنشى ستوده و مىگويد : نه برف و نه باران ، نه گرما و نه تاريكى شب ، چاپارهاى سريع السير را از انجام دادن خدمتى كه به آنها محول شده است بازنمىدارد . سازمان پستى نخست براى پادشاهان ايجاد شد ، تا اوامرشان هرچه زودتر به نقاط مختلف كشور ابلاغ شود .
با توسعهء بازرگانى ، پست اهميت يافت و طولى نكشيد كه طبقات ديگر مردم هم از آن استفاده كردند . در سال 1657 پست دولتى در انگلستان برقرار گرديد و در اوايل قرن 19 پست دولتى در تمام كشورهاى جهان متداول شد . اولين مهر پستى ، تاريخ ورود نامه را به پستخانه نشان مىداد . در اوايل ، پست فقط حامل نامه بود ، و صاحبان نامه بايد به پستخانه بروند و نامه را تحويل بگيرند . در سال 1653 دستگاه پستى مخصوص براى جمعآورى و رسانيدن نامهها در شهر پاريس برقرار شد و اندكاندك تمبر پست معمول گرديد . در ابتداى امر حق الزحمهء رسانيدن نامهها با طول مسافت تغيير مىكرد ، ولى بعد معلوم شد كه نرخ ثابت به صرفه نزديكتر است .
اولين اتحاديهء پست جهانى در سال 1875 تشكيل شد تا امور مربوط به مبادلهء پست را بين كشورها تنظيم كند .
در ايران پست به معنى جديد آن در قرن نوزدهم تأسيس شد . در سال 1267 ه ( 1851 م . ) در زمان ناصر الدين شاه و صدارت اميركبير ، چاپارخانه رسما در ايران تأسيس و از 30 اسفند ( 1229 ه ش ) همان سال عملى گرديد و شفيع خان به عنوان چاپارچىباشى مأمور نظارت در كار چاپارخانه شد ، و مقرر گرديد عموم ناس از تجار و غيره يك كاغذ سربسته را پنج شاهى رايج و پاكتى را كه محتوى پنج كاغذ يا بالاتر باشد ، يك هزار دينار حق القدم به چاپار بدهند كه كاغذ را درست و بىعيب برساند . چاپار ديگر جواب از چاپارخانهء آن ولايت بخواهد . تشكيلات پست به معنى امروزى از سال ( 1293 ه . ق 1875 م . ) ، پس از مسافرت ناصر الدين شاه به اروپا و آمدن متخصصين اتريشى آغاز گرديد و ريدرز « 3 » كارشناس اتريشى كليهء موجودى تمبرهاى ايران را از اجارهداران پستخانه تحويل گرفت ، يك كلاس كارآموزى به مدت 6 هفته در تهران تأسيس گرديد ، لباس متحد الشكل براى چاپارها و نامهرسانها تهيه نمود ، و تمبرهاى جديد به چاپ
هامش
( 1 ) . تاريخ بيدارى ايرانيان ، پيشين ، ج 2 ، ص 210 .
( 2 ) . همان ، ج 1 ، ص 37 .
( 3 ) .Ridres