تبريز به برلين هفت ، هشت روز ، از مشهد به برلين ده روز است .
در ايران روىهمرفته تا سال 32 - 1331 قريب 560 فرسخ ( 730 / 9 كيلومتر ) خطوط تلگرافى بود با قريب 2500 فرسخ سيم تلگرافى . از اين مقدار يك قسمت در دست خود ايران بود و بقيه متعلق بود به دولتها و شركتهاى خارجى . « 1 »
دكتر آدميت در پيرامون پستخانهء جديد مىنويسد : « دستگاه چاپارخانه كه در 1266 بر پايهء تازهاى تنظيم گرديد ، و قانونى هم براى آن نوشته شد ، تا بيست سال بعد كه پستخانهء اروپايى برپا گشت ، پيشرفتى نكرده بود . در آغاز صدارت سپهسالار قرار نوى وضع گرديد . . . مقرر شد اجرت حمل كاغذ به هرشهرى از قرار مثقالى چهار شاهى يا دويست دينار معين شود . و براى امانات پستى از قرار هرمنى در هرفرسخ يك صد دينار مقرر گرديد . تمبر هنوز باب نشده بود ، به جاى آن مهرهاى دولتى به رنگهاى گوناگون به كار مىبردند . روى مهرها عدد هندسى نقش كرده بودند نه رقم سياق . براى حمل امانات ، قبض مخصوص چاپارخانه چاپ شد . به دنبال آن در 1291 پستخانهء ايران به سبك اروپايى درآمد . تمبر پستى رايج گرديد و رابطهء پستى منظم بين ايران و دنيا برقرار شد ، و در 1294 ايران به موسسهء اتحاد پستى جهانى پيوست . . . پستخانه به مباشرت ريدرز اتريشى و نايب او داير گرديد . . . پست داخلى منظم گرديد . اولين تمبر پستى در ايران ساخته شد ، و پست ايران و اروپا به راه افتاد . به تعليم كارآموزان پستى پرداختند و به تدريج پست ايران سر و صورتى گرفت . » « 2 »
اولين خط تلگراف
: اولين خط تلگراف برقى كه در ايران داير شد ، در سال 1274 بين قصر سلطنتى شاه و باغ لالهزار بود . دو سال بعد به دستيارى عليقلى ميرزاى اعتضاد السلطنه خطى بين تهران و سلطانيه كشيده شد و يك سال بعد آن را تا تبريز امتداد دادند . در همين موقع بود كه انگليسيها براى مرتبط ساختن لندن با بمبئى از راه خشكى ، به وسيلهء تلگراف داخل مذاكره با ايران شدند . ابتدا در سال 1280 امتياز خطى را بين خانقين و تهران و بوشهر گرفتند ، سپس از جلفا به تهران خطى ديگر در سال 1286 كشيدند ، و در سال 1319 خطى ديگر به دست انگليسيها از كاشان به يزد و كرمان و سرحد بلوچستان داير گرديد . جميع اين خطوط پس از سرآمدن مدت امتياز ، به ايران واگذار شد و امروز همه در تحت ادارهء مستقيم دولت است . . . « 3 »
سروش اصفهانى از برقرار شدن تلگراف در ايران در عهد ناصر الدين شاه اظهار شادمانى مىكند :
منت ايزد را كه ، آسان كرد بر عشاق كار * زين همايون كارگه كاندر جهان شد آشكار
عاشقان بىپيك و نامه در سؤال و در جواب * با نگارين در ميان فرسنگ اگر باشد هزار
هامش
( 1 ) . سيد محمد على جمالزاده گنج شايگان ، برلن ، 1335 ق ، ص 168 به بعد .
( 2 ) . انديشهء ترقى ، پيشين ، ص 453 به بعد .
( 3 ) . عباس اقبال ، تاريخ مفصل ايران ، ص 841 به بعد .