آمد و امير عبد الرشيد را بكشت و ملك را فروگرفت . »
كبوتران نامهبر
: كبوتران نامهبر از دورهء عباسيان مورد توجه بودند ، به عقيدهء پروفسور هيوبرت ، « راز گرايش خلفا به اين پستهوايى اين بوده كه در دورهء قرونوسطا راهها چندان امن و آرام نبود و غالبا همراه كاروانها كه گاه از دو سه هزار شتر و بار و بنهى فراوان تشكيل مىشد ، عدهء كافى افراد و سواران مسلح گسيل مىداشتند تا از خطرات احتمالى جلوگيرى كنند . با اين وضع نامطمئن ، خلفا و سياستمداران آن روزگار در فاصلهء شهرهاى مهم نظير : دمشق ، بصره ، بغداد و غيره فرودگاههايى براى كبوتران تعبيه مىكردند و به وسيلهء اين كبوتران تربيت شده ، اخبار سياسى و اقتصادى را به اشخاص موردنظر ابلاغ مىكردند . كبوتران پيامبر در آن دوره بهترين وسيلهء ارتباط و رساندن پيامها به شمار مىرفتند . گاه براى اطمينان بيشتر ، مطلب را به وسيله دو كبوتر به محل مورد نظر مىرساندند . به اين ترتيب كه ، نامه را بر بال يا دم كبوتر مىبستند ، آنگاه حيوان را غذاى كافى مىدادند و به سوى مقصد رها مىكردند . . . » « 1 »
پيكهاى معز الدوله
: معز الدوله عدهاى پيك دونده داشت كه به آنان مقررى گزاف مىپرداخت ، و آنان اخبار و نامهها را از جانب معز الدوله به برادرش ركن الدوله در اصفهان يا رى مىرساندند و پاسخ آن را مىآوردند . فضل و مرعوش سرآمد آن پيكها بودند و مىتوانستند روزانه چهل و چند فرسنگ طى مسافت كنند . « 2 »
منهيان آل بويه اغلب از دانشمندان زمان بودند تا پادشاه بتواند به گزارش آنان اطمينان پيدا نمايد . مثلا منهى ركن الدوله در خراسان ابى واقد كرابيس بود كه در بحث و سخن گفتن ، صاحب بن عباد ياراى مقاومت با او را نداشت . عضد الدوله نيز همه جا خبرگزاران بصير داشت .
چون به او خبر دادند كه چند تن از فرمانروايان و رؤساى قبايل باهم نزديك شدهاند ، بر آن شد كه بين آنان تفرقه اندازد . يكبار محمد بن احدب را كه در تقليد از خطوط مختلف استاد بود ، بر آن داشت كه از طرف فرمانروايان و شيوخ ، نامههايى بنويسد و بين فتنهگران جدايى اندازد . و در اعمال و رفتار مأمورين خود به وسيله بازرسان اعزامى نظارت مىكرد . « 3 »
منهيان محمد شاه در كرمان
: در تاريخ سلاجقهء كرمان در شرححال محمد شاه مىخوانيم كه وى « . . . در شهر صاحبخبران گذاشت تا دقايق خير و شر . . . انهاى راى او كردند و ندماء حضرت را قضاة و ائمهء اكابر اختيار فرمود و حواشى و خدام . . . زهرهء آن نداشتند كه در خدمت او مهر سكوت از حقهء نطق بردارند . . . » « 4 »
منهيان و جاسوسان نه تنها در دستگاه حكومتهاى شرقى و ايرانى نقش بسيار مهمى داشتند ،
هامش
( 1 ) . مجلهء هنر و مردم ، اسفند 1350 ، ص 49 ( ترجمهء شبگير از نظام البريد ، سعداوى ) .
( 2 ) . شاهنشاهى عضد الدوله ، پيشين ، ص 127 ( نقل از ابن اثير ، ج 7 ، ص 22 ) .
( 3 ) . همان ، ص 105 ( نقل از ابن اثير ، ج 7 ، ص 106 ) .
( 4 ) . تاريخ سلاجقهء كرمان ، پيشين ، ص 35 .