نداشت و بازرگانان اروپايى قدم از سواحل درياى روم اين سوتر نمىنهادند .
پس از حملهء مغول بر ايران ، چون بنياد حكومت عباسيان سست شد ، دولتهاى اروپايى كه دير زمانى ، از قدرت و نفوذ و توسعهء اسلام در انديشه بودند و همواره ضعف و زوال آن را آرزو مىكردند ، خرسند شدند . و با آنكه از بيم سيل بنيانكن مغول و خطر حملهء آن قوم خونخوار به اروپا بر جان خود مىلرزيدند ، در صدد برآمدند به هروسيله ، خود را به مغول نزديك كنند و به دستيارى ايشان كاخ اسلام را واژگون سازند . چنانكه پاپ اينوسان چهارم « 1 » به همين قصد در سال 343 ه يعنى سال 1245 م . دو دسته از روحانيون عيسوى را نزد خان مغول روانه كرد . . .
بعد از آن هم لوئى نهم ، معروف به مقدس ، پادشاه فرانسه ، كه در سواحل درياى روم سرگرم جنگهاى مذهبى با مسلمانان بود ، سفيرانى چند به دربار خان مغول فرستاد . . . پس از انقراض دولت عباسيان ، دامنهء روابط اروپا با آسيا وسعت گرفت و امپراتوران روم شرقى و پاپ و ساير پادشاهان و اميران اروپا ، سفيران بسيار به دربار جانشينان چنگيز فرستادند و پاى مبلغان و سوداگران عيسوى ، به خاك ايران باز شد و بازار تجارت اروپا با كشورهاى غربى آسيا و چين رونق گرفت . نامىترين مسافران اين دوره ، ماركوپولو جهانگرد ونيزى است كه از ايران به چين رفت و در خان بالغ ( پكن ) به خدمت قوبيلاىقاآن ، پسر تولوى رسيد و بيست سال از جانب وى به كارهاى بزرگ كشورى مشغول بود ، و در سال 695 ه ( 1295 م . ) به اروپا بازگشت ، و سفرنامهاش معروف است .
در دورهء حكومت هلاكو خان و فرزندان وى ، در ايران ، رشتهء روابط سياسى سلاطين مغول با پاپ و پادشاهان اروپا استوارتر شد . زيرا ايلخانيان ايران چون با سلاطين مسلمان شام و مصر در جنگ بودند ، مىكوشيدند كه پاپ و پادشاهان مسيحى اروپا را نيز با خود همداستان كنند و با يارى عيسويان ، حكومتهاى اسلامى مصر و شام را براندازند . در اين دوره چون ايلخانان مغول با پادشاهان اروپا و كشورهاى عيسوى مذهب روابط دوستانه داشتند ، بازار تجارت ايران با اروپا رونق گرفت و شهر تبريز يكى از مراكز بزرگ مبادلات تجارى گرديد . لكن همينكه تركان عثمانى در سال 857 هجرى ( 1453 م . ) شهر قسطنطنيه را گرفتند و امپراتورى روم شرقى را برانداختند ، بازار تجارت اروپا با مشرق ، بسته شد و رشتهء روابط ايران و اروپا منقطع گشت . به همين سبب ، اروپاييان نيز بر آن شدند كه براى رسيدن به هندوستان و چين و به دست آوردن امتعهء آسيا ، راهى ديگر پيدا كنند ، و اين امر محرك كشف راه دريايى جنوب افريقا گرديد .
از آنچه گذشت چنين برمىآيد كه روابط ايران و اروپا در قرنهاى اوليهء اسلامى پس از حملهء مغول ، آغاز و بعد از فتح قسطنطنيه به دست تركان عثمانى بار ديگر قطع گشته است ؛ و چون رابطهء كوتاه جانشينان چنگيز و تيمور را نيز با پادشاهان عيسوى رابطهء ايران و اروپا نمىتوان
هامش
( 1 ) .Innocent Iv