توجه بازرگانان انگليسى به خليجفارس « 1 »
بازرگانان انگليسى همينكه از راه بازرگانى شمال ايران ، مايوس شدند ، بر آن شدند كه از طريق حلب ، ترابلس و شام ، خود را به خليجفارس برسانند . در سال 1581 نيوبرى « 2 » و فيچ با تحمل زحمات خود را به هرمز رسانيدند . ولى پرتغاليها كه در آن هنگام تجارت خليجفارس را در دست داشتند ، وى را دستگير و زندانى كردند . فيچ پس از رهايى از زندان و مراجعت به لندن ، شرحى از ماجراى سفر خود نوشت و فكر بازرگانان انگليسى را به ايجاد شركت هند شرقى متوجه ساخت .
شاهعباس بر خلاف شاه طهماسب مردى غير متعصب و تاجرپيشه ، و سياستمدارى عاقل بود .
وى نه تنها جلوى هجوم عثمانيها را به خاك ايران گرفت ، بلكه از سياست تجاوزكارانهء عثمانيها در خاك اروپا نيز جلوگيرى نمود . و اين جريان بيش از پيش توجه زمامداران كشورهاى غرب را معطوف به ايران نمود . در سال 1598 م . نخستين هيئت ، به سفارت برادران شرلى ( آنتونى و رابرت ) كه مردمى جهانگرد و حادثهجو بودند ، از انگلستان به ايران آمدند ، و در وين به وسيلهء يكى از بازرگانان ايران به احوال مردم ايران و رفتار محبتآميز شاه عباس با خارجيان آشنا شدند .
و با تحمل مشقات فراوان به قزوين قدم نهادند . و پس از پذيرايى شايانى كه از آنان به عمل آمد ، به حضور شاه رسيدند و به سلطان ايران گفتند از آنرو ، رنج سفر را بر خود هموار كردهاند تا در ركاب سلطان با دشمنان ايران بجنگند . شاه هداياى آنان را پذيرفت و دو برادر و همراهان ايشان را با تقديم هداياى گرانبها شادمان ساخت . و در مقابل اين محبتها ، برادران شرلى كه در مسائل جنگى تجربههاى فراوان داشتند ، به تدارك و تجهيز لشكريان شاه كمر بستند و سربازان ايرانى را به پيروى از روش اروپاييان به سه صنف پياده ، سوار و توپخانه تقسيم كردند . و به اين ترتيب ارتش ايران از لحاظ توپخانه با تركان برابر شد . شاه عباس براى آنكه مراتب اعتماد و حقشناسى خود را نشان دهد ، به موجب فرمانى آنتونى شرلى را به سفارت ، مأمور دربارهاى اروپا كرد تا از اين راه آنان را در جنگ با عثمانيها با خود متحد سازد . آنتونى پس از دريافت اين فرمان ، برادر خود را در ايران گذاشت . ولى آنتونى به شرحى كه در ضمن تاريخ عهد صفويه نوشتيم ، از سفارت خود نتيجهء مطلوب نگرفت و در خاك اسپانيا جان سپرد . در سال 1608 م . ( 1017 ه ) شاه عباس رابرت شرلى را براى اجراى نقشههاى اقتصادى و نظامى خود روانهء غرب كرد . وى پس از مسافرت به لهستان ، آلمان و ايتاليا ، راه انگلستان پيش گرفت . جيمز اول مقدم او را گرامى داشت و نامهء محبتآميز شاه عباس را دريافت كرد . شاه ايران در اين نامه تسهيلات فراوانى براى بازرگانان انگليسى در نظر گرفته و آنان را از پرداخت هرگونه باجى معاف كرده بود . با اين حال در اثر كارشكنى بعضى از بازرگانان انگليسى ، رابرت جز تبادل پيامهاى محبتآميز ارمغان ديگرى با خود به ايران نياورد .
هامش
( 1 ) . طاهرى ، ابو القاسم ، همان ، ص 47 به بعد .
( 2 ) .Newbery