اقيانوسپيما را داشته باشد .
در اين ايام ، كمابيش اصول فئوداليسم در اروپا متزلزل شده بود و نهضت شهريگرى و بورژوازى در غرب رو به وسعت مىنهاد . راههاى ارتباطى اصلاح و تعمير مىشد . و با رشد سريع صنايع دستى و پيشرفت فرهنگ عمومى ، رنسانس يا تجديد حيات علمى و فكرى آغاز شده بود . در چنين شرايطى اروپاييان كه از جنگهاى داخلى و زدوخوردهاى مذهبى دويست ساله به جان آمده بودند ، در راه تأمين سعادت فردى و اجتماعى خويش كوشيدند . انگليسيها كه قبل از ديگران در رشتهء صنايع دستى و قماش پيشرفت كرده بودند ، به واسطهء پناهنده شدن اقليت پرتستان فرانسه به آن سرزمين ، بيش از پيش در صنعت پارچهبافى توفيق يافتند .
آمدن آنتونى جنكينسون به عثمانى و ايران كه از پيشگامان تجارت با شرق محسوب مىشود ، براى هموار كردن راه تجارت بود . وى با پافشارى و مقاومت ، موفق شد از سلطان سليمان اجازه بگيرد كه با كشتيهاى خويش بدون پرداخت عوارض به بنادر عثمانى كالا وارد كند .
اين مرد در پرتو كاردانى ، از طرف گروه بازرگانان انگليسى يا شركت مسكوى « 1 » به سمت فرمانده كل ناوگان بازرگانى منصوب شد . وى در اين سفر كه تا سال 1558 به طول انجاميد ، با تزار روسيه ايوان مخوف ملاقات كرد و با وى شام خورد ، و پس از گفتگوهاى لازم ، راه ايران را پيش گرفت . ولى به علت آشفتگى اوضاع داخلى ايران ، ناچار به انگلستان برگشت .
سه سال بعد يعنى در سال 1561 م . ، با دو نامه از طرف ملكه اليزابت اول ، يكى خطاب به تزار و ديگرى خطاب به شاه طهماسب مامور گرديد كه راه تجارت با ايران را بگشايد . در ايران جنكينسون پس از چند ماهى سفر ، به خدمت عبد إله خان امير شيروان ، به قزوين رسيد . در اين هنگام طهماسب با سلطان سليمان بر سر استرداد فرزند سلطان عثمانى « با يزيد » كه به همراهى جمعى از لشكريان خويش به ايران پناهنده گرديده بود ، چانه مىزد .
با وجود مشكلات فراوان ، جنكينسون به حضور شاه طهماسب راه يافت و ما شرح ملاقات و و گفتگوى او را با شاه ايران ، ضمن تاريخ عهد شاه طهماسب بيان كرديم . با وجود رفتار ناهنجار شاه طهماسب ، با نمايندهء بازرگانى انگليس ، تلاش آنان در اين راه قطع نشد . و بالاخره كارگزاران شركت مسكوى به موجب فرمانى اجازه گرفتند بدون دادن باج يا عوارض ، كالاهاى خود را به خاك ايران وارد ، و ابريشم خام را به كشور خود صادر كنند . ولى تلاش اين دسته و هيئتهاى ونيزى ، كه به اين منظور به ايران آمدند ، در اثر رقابت دلالان عثمانى و ارمنى و ونيزى به نتيجهء مطلوب نرسيد . سرانجام آرمان جنكينسون و الكاك تا صد و شصت سالى پس از اين تاريخ تحقق نيافت . و تاريخ تجارت ابريشم از راه بحر خزر از عهد جان التون « 2 » و جوناس هنوى « 3 » آغاز مىشود كه هردو در دوران پرآشوب زمامدارى نادر شاه به ايران سفر كردند .
هامش
( 1 ) .Muscouvy Co( 2 ) .John Elton( 3 ) .Jonas Hanway