كلاويخو سفرى به ايران كرد ، و در حدود سال 1404 م . ، با همراهان خود از طريق طرابوزان ، خوى و تبريز ، متوجه سلطانيه ، رى ، جاجرم و بلخ شد و تا دورترين نقاط شمال ايران عهد تيمورى ، سفر كرد . و در بهار سال 1406 م ( 809 ه ) به اسپانيا مراجعت نمود .
نوشتههاى اين سياح و سفير اسپانيولى چنان كه قبلا گفتيم هرچند از لحاظ جغرافيايى زياد دقيق نيست ، ولى نوشتههايش از لحاظ تشريح اوضاع اجتماعى عصر تيمورى بسيار جالب و خواندنى است .
پس از مرگ تيمور در عهد فرزندان او و دودمان آققويونلو و قراقويونلو ، رشتهء ارتباط با عيسويان يكباره قطع نشد . ولى در عهد اوزون حسن ، روابط سياسى با غرب مخصوصا با جمهورى ونيز وسعت گرفت . چه در اين ايام نفوذ سياسى عثمانيها در غرب رو به فزونى بود . و جزيرهء يوبيا « 1 » واقع در مجمع الجزاير يونان مورد هجوم لشكريان عثمانى قرار گرفته بود ونيزيان با اعزام كووينى « 2 » و باربارو « 3 » و كاترينوزنو « 4 » سعى كردند حمايت ايران را به سوى خود جلب كنند .
توجه بازرگانان انگليسى به ايران « 5 »
« از مرگ كلاويخو ( حدود سال 1406 م . ) تا ظهور آنتونى جنكين سون كه براى نخستين بار به فكر ايجاد روابط بازرگانى با ايران افتاد ( سال 1557 م . ) يعنى در عرض 150 سال كوششهاى زيادى از طرف كشورهاى اروپايى براى ريختن شالودهء مناسبات سياسى و اقتصادى با خاور زمين ، و به ويژه كشور ايران به عمل آمد . در اثناى اين صد و پنجاه سال تدريجا وضع بازرگانى جهان دچار تحول گرديد . و همين دگرگونى سبب علاقهء بازرگانان انگليسى به داير كردن رابطهء بازرگانى با مشرقزمين و منجر به رقابت شديدى با پرتغاليان شد .
در اين تاريخ ، يعنى نيمهء دوم سدهء شانزدهم ميلادى ، كشورهاى اروپايى ، پس از دو قرن جنگهاى صليبى و مبارزه با مسلمين فرسوده شده و در پى طرقى بودند تا مناسبات خود را با دولتهاى مسلمان خاورزمين بهبود بخشند ، تا از اين راه حركت جهانگردان اروپايى و دعاة مسيحى و آمدورفت بازرگانان به سهولت امكانپذير شود . و سوداگران اروپايى از راه زمين و دريا بتوانند در پناه امنيت و آرامش به فعاليتهاى اقتصادى مشغول شوند . تا پاى سلطان محمد فاتح به خاك اروپا نرسيده بود ، ناوگان جنوآ ، ونيز وپيزا در درياى مديترانه و درياى سياه رفت و آمد مىكردند . اما فتح قسطنطنيه به اين وضع پايان داد و مقدمات چيرگى و تسلط كشورهايى چون اسپانيا و فرانسه ، پرتغال و هلند و انگلستان را در عرصهء درياها فراهم آورد . كشف راه جديد هندوستان و گذشتن از دماغهء اميدنيك ، به تمامى ملتهاى اروپايى نشان داد كه تفوق سياسى و اقتصادى از اين پس با كشورى است كه توانايى ساختن و ادارهء ناوهاى بزرگ و مجهز و
هامش
( 1 ) .Euboea( 2 ) .Quivini( 3 ) .Barbaro( 4 ) .Caterino Zono( 5 ) . تلخيص از طاهرى ، ابو القاسم ، پيشين ، ص 42 به بعد .