بميرد ، جان او نيز در معرض خطر قرار مىگيرد .
مهردار : كسى كه مهرشاه را كه به زنجيرى طلايى بسته است ، همراه دارد ، مهردار شاه خوانده مىشود . مهردار ، پنج مهر ديگر در اختيار دارد كه برحسب مورد از آنها استفاده مىكند .
هيچيك از مهرداران ، مهر خاص شاه را در اختيار ندارد . اين مهر در دست گيسسفيد حرم است .
علاوه بر آنچه گفتيم ، مباشر كل اصطبل يا ميرآخور ، ميرشكار بايستى كه امور شكار را تنظيم و سگهاى شكارى را تربيت كند . ركيبخانه آقاسى يا رئيس دستهاى كه البسهء شاه را نگهدارى مىكند و وقفيات وزيرى كسى است كه خيرات و مبرات را مىپردازد .
غلام وزيرى : كه حقوق و مقررى دستههاى غلامان را مىپردازد و مشرف كه مقررى افسران را مىدهد ، هركدام در ميهمانيهاى عمومى شاه جاى معينى دارند . رئيس دربار و رئيس تشريفات ، هرگز در ميهمانيهاى شاه نمىنشيند . او هميشه چشمش متوجه بالاى سر شاه مىباشد و به طرف ديگرى نمىنگرد . و دومى خدمت شاه را به عهده دارد . ميهماندارباشى كسى است كه سفراى خارجى را معرفى مىكند ، تاجى گرانبها به سر دارد كه جواهرات قيمتى به آن زده شده تمام خانها و قزلباشها در روزهاى سلام و تشريفات ، اين كلاه را بر سر مىگذارند . « 1 »
« در دوران حكومت صفويه چنان كه يادآور شديم عدهاى به نام « اعتماد الدوله » وزيراعظم ايران بودند . ولى اين اعتماد الدولهها به علت استبداد مطلق سلاطين و تحريكات مداوم رؤساى عشاير و ايلات و شاهزادگان و مهدعلياها و ديگر متنفذين دربارى و روحانيان ، به فرض داشتن لياقت و حسننيّت ، قادر به انجام خدمت مؤثرى به مملكت نبودند و غالبا جان و مال آنها مانند ديگر وزيران در معرض خطر بود . از ميان نخستوزيران اين دوره ، فتحعليخان داغستانى كه مصمم بود با محمود افغان مبارزه كند نامى نيك از خود به يادگار گذاشت . »
در دايرة المعارف فارسى راجع به منصب اعتماد الدوله چنين آمده است : در دربار صفويه اعتماد الدوله ( وزيراعظم ) عالىترين مقامات دولتى است ، تمام مخارج و مصارف و عوايد و احكام به اجازه و تصويب و مهر او بستگى داشت و تمام مدارك و اسناد حكام و عاملان ديوان از نظر او مىگذشت . در كشيكخانهء دولتخانه ، هر روز به عرايض مردم مىرسيد و مستوفيان و وزيران از او اخذ دستور مىكرد . امور مربوط به شوراى سلطنت و ماليات و عوايد و تجارت و خارجه تحت نظر او بود . در سفرنامههاى اروپائيان و منابع عهد صفويه ، نام بعضى از كسانى كه بدين عنوان شهرت داشتهاند ذكر شده است . « 2 »
دستگاه ادارى عهد صفويه به نظر شاردن
به نظر شاردن : دستگاه ادارى دولت صفوى دستگاهى بسيار بغرنج و پيچيده بود و مقصود و هدف آن عبارت بود از برقرارى يك نظارت دقيق به جريان رسمى امور ، و بعلاوه ارضاى اميال و خواهشهاى
هامش
( 1 ) . سفرنامهء سانسون ، ترجمهء محمود تفضلى ، ص 43 تا 45 ( به اختصار )
( 2 ) . دايرة المعارف فارسى ، ص 168