هميشه اعتماد الدوله مىتواند وسايلى برانگيزد كه اين مقامات را به هركس كه دل او بخواهد بدهند .
رئيس الوزراء از داوطلبان اين مقامات مبالغ هنگفتى مىگيرد ، حكام ايالات و صاحبمنصبان دربار كه روز اول سال نو هدايايى به شاه تقديم مىدارند ، ناگزيرند كه هديه قابلى به اعتماد الدوله بدهند . زيرا اعتماد الدوله از اشخاصى كه مقامات دولتى را بين آنها تقسيم مىكند ، قبلا حقى دريافت مىنمايد .
اعتماد الدوله شش وزير يا معاون در اختيار دارد ، وزير اول كه مستوفى الممالك ناميده مىشود ، مميز كل ماليه مىباشد و جايش در حضور شاه بلافاصله بعد از شش وزير اصلى قرار دارد . و وزير دوم كه مستوفى خاصه نام دارد ، مميز مخصوص دربار مىباشد و مميزى دار السلطنهء اصفهان نيز با اوست و در حضور شاه كمى پايينتر از مستوفى الممالك مىنشيند .
وزير سوم كه داروغهء دفتر ناميده مىشود و مستحفظ دفاتر كل ماليه مىباشد و در حضور شاه در وسط واليها مىنشيند . وزير چهارم كه وزير الملوكى نام دارد ، نگاهدارى دفاتر دار السلطنهء اصفهان به عهدهء اوست . در حضور شاه در ميان حكام مىنشيند .
وزير پنجم كه وزير خاصه ناميده مىشود ، مخارج دربار را رسيدگى مىكند و در حضور شاه بعد از وزير داخله مىنشيند . وزير ششم كه كلانتر نام دارد ، امور تجارت و تجار اصفهان را رسيدگى مىكند ، و در حضور شاه در رديف سلاطين و شاهزادگان خارجى كه مهمان شاه مىباشند مىنشيند .
اين شش وزير مثل مباشرين كل ماليه در فرانسه ، علاوه بر وظايف خودشان هريك رسيدگى به امور ايالت را كه جزء وزارتخانه آنها محسوب مىشود به عهده دارند . جلسات وزرا در قصر سلطنتى تشكيل مىشود . اعتماد الدوله علاوه بر اين ، شش وزير يا شش صاحبمنصب ، دو منشى ، در اختيار دارد كه صاحبرقم ناميده مىشوند .
قورچىباشى كه در اين ايام دومين شخصيت كشور شاهنشاهى است ، سابقا فرمانده كل قوا بود . ولى حالا فرماندهى عدهيى سوارنظام را به عهده دارد و از سرحدات مراقبت مىكند .
سومين وزير يا سومين شخصيت ، قوللر آقاسى نام دارد ، وى رئيس دستجاتى است كه غلامان شاه ناميده مىشوند . اين دستجات از طبقه نجبا و ممتاز كشور تشكيل مىشود و آنها خود را غلام شاه مىنامند . داوطلبان مقامات مهم بايد مدتى در صف غلامان شاه خدمت كنند .
چهارمين وزير يا چهارمين ركن دولت تفنگچى آقاسى است كه ژنرال و فرمانده پياده نظام مىباشد . اين دسته فقط از دو هزار نفر پيادهنظام تشكيل مىشود كه مجهز به تفنگ مىباشند .
پنجمين ركن دولت توپچىباشى مىباشد كه فرمانده توپخانه است و از چهار هزار نفر
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 375
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٣٧٥