العاليه . . . » « 1 » و امثال اينها .
احمد امين كه در اواخر سلطنت ناصر الدينشاه به ايران آمده است ، در پيرامون القاب مىنويسد :
به حضرت شاه اعليحضرت همايونى به وابستگان خاندان سلطنتى ، نواب مستطاب ، اشرف و الا ، به صدراعظم جناب مستطاب اجل به وزرا معتبر و متنفذ جناب جالتمآب اجل عالى ، به ساير وزرا جناب جلالتمآب به مقامات مادون وزراء جناب فخاست نصاب و به مقامات پايينتر جنابعالى و سپس عاليجاه مجدت همراه عاليجاه بلند جايگاه و بعضا هم لقب جناب را به تنهايى به كار مىبردند . به سفرء كبار ، جناب جلالتمآب اجل عالى ، به سفرا جناب جلالمتآب ، به مصلحتگزاران و مستشاران جناب ، و به ساير اركان سفارت سنيه حضرت پادشاهى ( عثمانى ) جناب عزتمآب رفعتجاه و به اعضاء ساير سفارتخانههاى خارجى عاليجاه خطاب مىنمايند . . . القاب با كلمات الملك ، السلطنه ، الدوله ختم مىشود مانند مشير الملك ، مشير الدوله ، مشير السلطنه . . . در روزهاى رسمى ، كليهء مأمورين اعم از اينكه داراى درجهء نظامى باشند يا نباشند ، يونيفورم نظامى در بر مىنمايند . وزراء و مأمورين ارشد دولت ، يونيفورم بزرگ با شال در خرقه حاضر مىكردند و به تناسب درجه ، و اعتبار گردنبند الماس يا صدف و بعضا تمثال مرصع شاه را به گردن مىآويزند . . . » « 2 »
مهر زدن برنامهها : مهر زدن برنامهها و چكها از روزگار پيش از اسلام معمول بوده است و مسلمين به ناچار از ديگران تقليد كردند . مىگويند پيشواى اسلام مىخواست نامهاى به قيصر بنويسد . به وى گفتند مردم غير عرب نامهاى را كه مهر نشده باشد ، نمىپذيرند . به اين جهت پيشواى اسلام انگشترى از سيم اختيار كرد و بر روى نگين آن نوشت « محمد رسول اللّه » . از اين مهر ابو بكر و عمر و عثمان نيز استفاده كردند . بعدها معمول شد كه بر روى خاتم ( كه زيورى است كه در انگشت مىكنند ) كلمات يا اشكالى را حك مىكردند و آن را در مركب يا چيزى مشابه آن فرومىبردند و بر صفحهء كاغذى مىزدند تا اثر كلمهها بر آن صفحه به جا ماند . غير از آن خليفه و سلطان كه از خاتم استفاده مىكردند ، قضات نيز احكام و دستورهاى خود را با خاتم مشخص مىكردند .
ابن خلدون مىنويسد : « معاويه هنگامى كه براى صلح با حسن ( ع ) از در ملاطفت و مماشات درآمده بود ، نامهء سفيدى فرستاد و پايان آن را مهر كرد . و در نامهء ديگر به وى نوشت : « در نامهء سفيدى كه ذيل آن را مهر كردهام ، هرگونه شرايطى كه مىخواهى بنويس . چه آن بسته به نظر تست . » تا قبل از معاويه ، بستن نامهها معمول نبود ولى در عصر او به علت تحريفى كه در يكى
هامش
( 1 ) . اميركبير ، تأليف اقبال ، ص 149
( 2 ) . ايران در سال 1311 ه ق ، مجلهء بررسيهاى تاريخى ، ترجمهء محمود غروى ، سال نهم ، شمارهء 4 ، از ص 85 به بعد