مشاهرههاى گران هست . آن انعام بدان سبب ارزانى داشتهاند تا دست كوتاه باشند و حمايت نگيرند و بر رعايا ستم نكنند ، و اندر اعمال ولايتها كه به رسم مقطعان باشد ، نايبان ايشان را تصرفى نباشد ، و دستها كوتاه مانند ، و در آنچه دارند قناعت كنند ، و اگر روا داشتهاند كه نايبان ايشان دستها برگشايند و ولايت و رعيت را تعرض رسانند . و در چنين ابواب ، توسطها كنند .
ضرر آن به بيت المال بازگردد و سخت بزرگ خللى باشد ، و ولايت ويران شود و رعيت مستأصل گردد .
جواب : در حمايت بر فرزندان ما ، پس بر جمله اولياء و حشم بسته است و به هيچ حال رضا داده نيايد . . . خواجه فاضل بايد كه در اين باب انديشهء تمام دارد و همداستان نباشد كه حمايت كنند و حمايت گيرند . . . و نخست از فرزندان ما در بايد گرفت ، پس ، از ديگران و اگر از جايى تعذرى رود ، بىحشمت باز بايد نمود تا آنچه رأى واجب دارد فرموده شود .
فصل ششم ، رسم چنان رفته است كه صاحب بريديها و مشرفيها كه خداوند عالم ارزانى دارد ، بندگان و خدمتگاران را فرمايند . اما نايبان ايشان بايد كه از ديوان بنده روند ، تا كسانى باشند امين و معتمد كه بنده ايشان را بشناسد . و با عمال مطابقت نكنند ، در بردن اموال ديوان ، و متوليان اين اشغال ، بايد بر مشاهرهاى كه مطلق باشد ، اختصار كنند و زيادتى و منافع خويش اندر آن خدمت به كار نبرند .
جواب : بر رسمى كه رفته است ، در اين باب زيادتى نتوان آورد ، هم بر آن جمله كه در عهد سلطان ماضى بوده است قرار مىبايد داد و از رسم پيشتر تجاوز نبايد كرد .
فصل هفتم ، هرچند بندگان را اگرچه محل قربت دارند ، نرسد كه از خداوند فراغت كلى خواهند و در تمشيت اعمال و مهمات وثيقت جويند ، اما در حق اصحاب ديوان وزارت ، اين رسم رفته است و نامعهود نيست . اگر رأى عالى بيند ، بنده را اين تشريف ارزانى دارند تا بنده مستظهر گردد و با فراغ دل بدين خدمت مشغول باشد .
جواب : خواجه فاضل را بدين مسئلت اجابت فرموديم و آنچه رسم است نوشتيم .
همى گويد ابو سعيد مسعود بن محمود كه و اللّه الطالب الغالب الرحمان الرحيم كه ابو القاسم احمد بن الحسن را بر اين جمله نگاه داريم ، و تا از وى در ملك خيانت آشكار پيدا نيايد ، رأى نيكوى خويش را در باب وى نگردانيم و سخن حاسدان و دشمنان را بر وى نشنويم ، و خداى عز و جل را برين جمله گواه گرفتيم و كفى باللّه شهيدا .
سوگندنامهء ابو القاسم احمد بن حسن بن - ميمندى
بسم اللّه الرحمن الرحيم
« إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ أَيْمانِهِمْ ثَمَناً قَلِيلًا ، أُولئِكَ لا خَلاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِمْ ، وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
« 1 »
»
يعنى آنان كه عهد و پيمان خودشان را به بهاى اندك سودا كنند ، آنان را در آن جهان بهرهاى نيست ، و در روز
هامش
( 1 ) . قرآن ، سورهء آل عمران ، آيهء 72