عمده بيشتر گندم ، جو ، و برنج است . بسيارى از رستنيها و ميوهها در ايران به عمل مىآيد ، و بعضى از آنها بومى اين سرزمين است . خشكبار از صادرات مهم كشور است . مركبات در كرانهء بحر خزر و فارس و كرمان ، خرما در خوزستان و ساير نواحى ساحلى گرم خليج فارس و درياى عمان ، و نيشكر نيز در خوزستان ، و چغندر قند در اغلب نواحى به عمل مىآيد . زراعت پنبه توسعه دارد ( گرگان و مازندران ) . محصول چاى گيلان مهم است . توتون و تنباكو ( كردستان ، گيلان ، آذربايجان ، اصفهان ، شيراز ) در انحصار دولت مىباشد و تجارت ترياك تا مهرماه 1334 ه . ش . ، كه كشت ترياك و استعمال آن ممنوع شد ، نيز در انحصار دولت بود . آبيارى از مشكلات كشاورزى ايران است ، و در اغلب نواحى متوسل به حفر قنات مى - شوند ، و اين روش كه در فلات ايران منحصر به كشور ايران است از ادوار پيش از تاريخ سابقه دارد . در سنوات اخير طرحهاى سدسازى و حفر چاههاى عميق به موقع اجرا گذاشته شده است . تا پيش از جنگ جهانى دوم ، طرق كشاورزى ابتدايى بود و از آن به بعد اقدامات اصلاحى بكندى آغاز شد ، و در سنوات اخير شدت يافته و طرحهاى مخصوص براى استفاده از وسايل مكانيكى اجرا شده و مىشود . « 1 »
دامپرورى ( گوسفند ، بز ، گاو ، الاغ ، شتر و اسب ) در نزد قبايل رايج است ، و در نواحى خراسان و آذربايجان نيز اهميت دارد .
وضع طبيعى ايران
مساحت ايران تقريبا 628 هزار ميل مربع است كه مساوى يك پنجم مساحت خاك ايالات متحدهء امريكا و يا بزرگتر از مجموع مساحت جزاير بريتانيا ، فرانسه ، سوئيس ، بلژيك ، هلند و آلمان مىباشد . طول و عرض كشور عبارت است از 1400 ميل از شمال غربى تا جنوب شرقى ، و 875 ميل از شمال به جنوب ، از نظر زمينشناسى ، ايران در حلقهء آلپ بزرگ قرار دارد . در دشتهاى ايران سنگ آهك و سنگ سياه گچ متعلق به عصر سوم و گچ به صورت افقى و تا شده زياد است .
« ابتهاج در كتاب راهنماى ايران ( ص 22 - 21 ) مىنويسد : ايران را مىتوان از نظر جغرافيايى به مناطق زير تقسيم كرد :
1 . فلات بزرگ كه از سمت شمال به سلسله جبال البرز ، و از سمت مغرب و جنوب به كوهستان زاگرس ، و از سمت مشرق به افغانستان و بلوچستان محدود است و بزرگترين و مهمترين منطقهء كشور را تشكيل مىدهد . اين منطقه بخصوص در قسمت شرق ، داراى نواحى دشت و صحراهاى شورهزار است . حد متوسط ارتفاع فلات نعلبكىشكل ايران چهار هزار پا از سطح درياست .
2 . قسمت ساحلى درياى خزر ، سرزمين حاصلخيز و پربارانى وجود دارد و در سال در اين ناحيه بين 50 تا 180 اينچ باران مىبارد .
3 . ناحيهء ساحلى خليج فارس كه در بعضى از فصول سال هواى مرطوب دارد ، به علت قلت باران نسبتا ناحيهء خشك محسوب مىشود .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 327 .