بيابان خشك محسوب مىگردد . » « 1 »
كشاورزى جديد
در دورهء قرون وسطى ، وسايل و افزار كشاورزى سخت ابتدايى و ناتوان بود . انسانها چنان كه بايد بر طبيعت مسلط نبودند . نيامدن باران و خشك شدن قنوات ، غالبا فعاليتهاى كشاورزى را متوقف مىكرد . اين ناتوانى و نقص فنى در آسيا و اروپا كمابيش تا قرن هجدهم وجود داشت ؛ تا جايى كه مالتوس ( 1798 م . ) در رسالهاى كه به نام « جمعيت » منتشر ساخت ، گفت : « اگر افزايش جمعيت با ذخيرهء مواد غذايى هماهنگى نداشته باشد ، قحطى ، بيماريهاى همهگير ، و جنگ آنقدر از نفوس بشرى خواهد كاست تا بين جمعيت و مواد غذايى تعادلى پديد آيد . » امروز پيشرفتهاى كشاورزى و ترقى تكنولوژى و كشف وسايل ضد آبستنى ، بطلان انديشههاى مالتوس را به ثبوت رسانده .
بطورى كه امروز مىبينيم در بيشتر كشورهاى مترقى نظير امريكا ، شوروى ، انگلستان و آلمان با افزايش روزافزون جمعيت ، مواد غذايى نيز فزونى مىيابد و اثرى از قحطيها و بيماريهاى قرون وسطى به چشم نمىخورد . امريكا و كانادا با استفاده از فنون و روشهاى جديد ، نهتنها احتياجات داخلى خود را تأمين مىكنند بلكه ميليونها خروار گندم به كشورهاى نيازمند صادر مىكنند . صاحبنظران بر اين عقيدهاند كه اگر وسايل علمى جديد به همهء كشورها راه يابد ، دنياى ما مىتواند دو برابر جمعيت فعلى را سير كند .
خشكى نجد ايران
قسمتهاى مركزى نجد ايران از آغاز تاريخ ، خشك و بىآب و علف نبوده در حدود ده هزار سال قبل از ظهور مسيح « هنگامىكه اروپاى شمالى هنوز از يخ پوشيده بود و جبال آلپ و پيرنه همچنان سرپوشى از تودههاى يخ داشت ، شرق نزديك مىبايست از هوايى مساعدتر از اروپا - بهرهمند شده و در تمام مدت سال ، از بارانى فراوان و فياض سود جسته باشد . . . درختان و گياهان در مناطقى كه امروز به صورت بيابان خشك درآمده است ، مىروئيد . . . خشكشدن اراضى همراه بود با عقب رفتن نهايى سرپوش يخ در حوزهء اوراسيا . « 2 » غير از اين عامل طبيعى ، خرابى امور آبيارى ، حمله و هجوم اقوام و بيقيدى مردم در انداختن درختان و كندن گياهان ، سبب گرديد كه فرسايش و برهنگى دامنهها بر اثر بادها و جريان آب باران ، با سرعت بيشترى عملى گردد . پديدههايى نظير چشمههاى خشك شده ، مساكن ويران ، دهكدههاى متروك ، و جادههاى فراموش شدهء كاروان رو در فلات ايران ، مؤيد اين نظريه است . » « 3 »
در دايرة المعارف فارسى ، تحت مادهء « ايران : كشاورزان . » چنين مىخوانيم :
كشاورزى در ايران
اگرچه شغل اكثريت مردم ايران كشاورزى است فقط قريب يك دهم خاك ايران تحت كشت است و فقط يك سوم از اين پهنه آبيارى مىشود . بعلاوه از 15 % خاك ايران بعنوان مرتع استفاده مىشود . محصولات زراعتى
هامش
( 1 ) . همان ، ص 74 ( به اختصار ) .
( 2 ) .Eurazia( 3 ) . فيليپ . ك . حتى ، شرق نزديك در تاريخ ، ترجمهء دكتر قمر آريان ، ص 14 ( به اختصار ) .