را ، با خودآرايى و حمام و ساز و آواز و قصه و نقل سپرى مىكردند . بنا به گفتهء اولئاريوس « شاه صفى غير از زنان قانونى ، بيشتر از سيصد زن غيرعقدى در دربار خود گردآورده بود ؛ زيرا عمال او از اعزام هيچ زن زيبايى به دربار شاه خوددارى نمىكردند . بزرگترين حكام و فرمانروايان آن دوران ، زيباترين دختران خود يا بستگان خويش را به پيشگاه شاه مىفرستادند . . .
ارامنه ، كه از عمال مخفى شاه بيم داشتند ، براى نجات از اين مخاطره ، دختران زيباى سرزمين خود را قبل از سن 12 سالگى به عقد اشخاص موردنظر درمىآوردند . شاه فقط يكشب را با يكى از اين زنهاى زيبا مىگذراند و سپس آنهارا به يكى از فرمانروايان و يا بزرگان دربارى مىبخشيد . »
بطورىكه شاردن متذكر شده است : « زنان مشرق ، غالبا از راه طبق زدن اطفاى شهوت مىكنند . من غالبا از اشخاص مختلف شنيدهام كه آنها از راههاى غيرطبيعى براى فرو نشاندن شهوت خويش ، اقدام مىكنند ، و معمولا آنهارا از اين كارها باز مىدارند ، زيرا معتقدند به اين ترتيب از زيبائى آنها و حساسيت شهوى و جنسى آنها ، در برابر مردان كاسته مىشود . زنانى كه در سراى سلطانى زندگى مىكردند ، حكايات عجيبى از چشموهمچشميها ، حسادتها ، دروغگوييهاى زنان دربارى ، حكايت مىكنند . آنها متقابلا از خطاها و اعمال نارواى يكديگر سخن مىگويند و اسرار نهان رقيبان خويش را برملا مىكنند زنانى كه از بركت زيبائى رقص و آواز خوش مورد عنايت سلطان قرار مىگيرند بيش از ديگران هدف حسادت زنان عادى واقع مىشوند . » « 1 » آنچه گفتيم بيشتر ، از مختصات زندگى زنان اشراف حكايت مىكند .
مردان طبقات متوسط نيز ، برحسب قدرت مالى كه داشتند از تعدد زوجات استفاده مىكردند .
زنان وابسته به طبقات متوسط در مقابل كارهاى عادى روزانه كه انجام مىدادند از تحرك و آزادى بيشترى برخوردار بودند . بيوهزنان و زنان مطلقه آزاديهاى بيشترى داشتند و كسى دنبال آنها سخن نمىگفت .
متعه يا ازدواج موقت :
متعه كه در ايران و ممالك شيعه مذهب معمول است در آغاز اسلام نيز رواج داشت ، ولى بعدها علماى اهل سنت اين عمل را ممنوع شمردند . بموجب مقررات شرعى ، در مقابل مبلغ معينى ، زن براى چند دقيقه يا چند سال در اختيار مرد قرار مىگرفت .
در قرن اخير ، در نتيجهء تحريم بردگى و از بين رفتن غلامان ، صيغه ، چون بسيار سهل - الحصول است و از طرفى زن صيغهاى از مزاياى ارث و غيره استفاده نمىكند ، اين تمتع نيز مورد توجه طبقات مرفه قرار گرفت . و غالبا مردان متمول غير از زنهاى عقدى ، يك يا چند زن زيباى صيغه در اختيار داشتند ، زن صيغه پس از جدايى از مرد ، تا چهل روز حق ندارد با مرد ديگرى نزديكى كند .
غير از زنان صيغهاى كه اغلب فرق زيادى با فواحش نداشتند ، عدهاى ديگر از زنان كه به كار مطربى ، نوازندگى ، خوانندگى ، و رقص اشتغال داشتند از آزادى كامل برخوردار بودند ، و غالبا در مجالس جشن و سرور و اعياد و عروسيهاى اعيان و اشراف شركت مىكردند .
هامش
( 1 ) . سياحتنامهء شاردن ، پيشين ، ج 8 ، ص 386 ( به اختصار ) .