و آنان در عين خواندن مىرقصند ، و به بدن خود هزارانگونه حركات مليح و جذاب مىدهند .
آوازها ، عبارت از تصنيفهايى است كه مناسب وضع مجلس است و بانويى كه سردستهء رقاصههاست ، شعرى مىخواند و به جاى مخصوص كه رسيد ، همگى باهم جملاتى را تكرار مىكنند . يك بانوى آسورى كه « بيگى خانم » ناميده مىشد ، گرچه روى زيبايى نداشت ولى بسيار شيرينبيان بود و قد و بالاى رشيدى داشت . اين آوازها و رقصها را خوب مىدانست و به اين مناسبت غالبا سردستگى بانوان را برعهده داشت . . .
در اين صفحات ، زنان جز ديدوبازديد ، تفريح ديگرى ندارند ، و اين ملاقاتها غالبا توأم با خوردن و نوشيدن و خواندن و رقصيدن است . صبح شنبه ، همينكه روز بالا آمد ، همگى به كليساى « كرمليهاى برهنهپا » رفتيم ، و در آنجا بعد از انجام دعاى عروسى مراسم اعتراف و تعميد را بجاى آورد . سپس همگى سوار بر اسب شديم ، و عروس را به جلفا هدايت كرديم . . . گروه رامشگران با ساز و طنبور و دايرهزنگى و نقاره جلو ما مىزدند و مىخواندند .
قسمتى از آنانرا داماد فرستاده بود و عدهء ديگر ، كسانى بودند كه قبلا در خانهء ما حضور داشتند .
وقتى كه تشريفات كليسايى تمام شد ، به همين نحو ، عروس را به خانه خواجه آبديك ( پدر - خواندهء داماد ) برديم . . . طبق آداب و رسوم ، تمام روز را در خانهء خواجه مانديم . اين مهمانيها معمولا يك روز و يك شب به طول مىانجامد . . . » « 1 »
توصيف شاردن از زنان ايران در عهد صفويه
شاردن ، كه بين سالهاى 1664 تا 1677 م . ( 1075 تا 1088 ه . ق . ) چندينبار در ايران توقف كرده است ، راجع به موقعيت اجتماعى زنان ، چنين مىنويسد : « زنان حرم شاهى هرگز از مقر خود خارج نمىشوند ، و در ايران مهمترين زنان كسانى هستند كه كمتر از خانه خارج مىشوند ، و ديگران را به حضور خود مىپذيرند . گاه خواهرى براى ملاقات خواهر خود مىرود و يا خواهرزادهاى از برادرزادهء خود ديدن مىكند . علاوه بر اين ، در موارد فوق العاده و استثنايى ، نظير عروسى و مرگومير يا اعياد مهم ملى و مذهبى ، ديدوبازديدهايى صورت مىگيرد .
ديدوبازديدها گاه شش يا هفت روز طول مىكشيد ، و زنان همراه خود ، دختر و خواجگان و عدهاى خدمه مىبردند و تعداد آنها برحسب نظر شوهر خانم و درجهء اعتمادى كه نسبت به محيط جديد داشت ، فرق مىكرد .
شاهزادهخانمها همواره سعى مىكنند كه به حرم شاهى دعوت شوند ، زيرا در طى هفت يا هشت روزى كه در آنجا هستند غير از تماشاى مناظر جديد با هديههاى گرانبها مراجعت مىكنند . شوهران نيز از فرستادن شاهزادگان ، به حرم شاهى خشنود بودند ، زيرا از اين راه مىتوانستند مطالب موردنظر خود را به اطلاع شاه برسانند و يا به قدرت و ثروت خود بيفزايند . » « 2 »
يكى از مسافرين و جهانگردان فرانسوى به نام تاورنيه ، مناظر ديگرى از وضع دربار
هامش
( 1 ) . سفرنامهء پىيترو ، پيشين ، ص 446 ( به اختصار ) .
( 2 ) . ر . ك : سياحتنامهء شاردن ، ج 8 ، ص 391 .