شادمان شدند و بار ديگر اين رسم برقرار گرديد . » « 1 »
مغولان پس از مرگ ، ما يحتاج زندگى را بطور نشانه ، نه بطور كامل با مرده ، به خاك مىسپردند . و در مورد سران مغول مشاهده مىكنيم كه جز ما يحتاج زندگى ، دختران را نيز زنده با آنان به خاك مىسپردند . « 2 »
جالب توجه است كه قوم بيابانگرد مغول نيز پس از آنكه به قدرت و ثروت بيكران رسيدند ، مانند همهء اقوام متنعم ، در فساد و خودپرستى فرو رفتند ؛ بطورىكه از سفرنامهء ماركو - پولو برمىآيد ، قوبيلاىقاآن ( 693 - 658 ه . ق . ) هر دوسال يكبار سفيران مخصوص به اطراف و اكناف كشور گسيل مىداشت و آنان موظف بودند زيباترين و دلرباترين دوشيزگان حوزهء مأموريت خود را گرد آورند . و پس از آنكه آنان را از لحاظ اندام و دهان و دندان و گيسوان و چشم و چهره مورد آزمايش قرار دادند خيل مهرويان را به دربار قاآن مىبردند و در آنجا مأمورين مخصوص پس از مطالعات لازم ، گل سرسبد زيبارويان جهان را برمىگزيدند . ولى انتخاب نهايى در دربار صورت مىگرفت ؛ يعنى از ميان آنهمه مهرويان فقط سى چهلنفر ، كه از جهات مختلف ممتاز بودند و از حيث طرز تنفس و بوى دهان ، آرامش خواب و عدم اعتياد به خرناس برگزيده و ممتاز بودند ، به گروه مهرويان دربار مىپيوستند ، و در آنجا به دستههاى 5 نفرى تقسيم مىشدند ، و هرگروهى مىبايستى شبانهروز در تالار مخصوص امپراتور آمادهء كار باشند و دستور قاآن را اجرا و تمايلاتش را برآورده سازند ، و پس از سه شبانهروز ، گروه ديگر بجاى آنان به خدمتگزارى مىپرداختند . به اين ترتيب ، مىبينيم در دورهء مغول نيز پس از اسكان و شهرنشينى ، طبقات بالاى اجتماع دستخوش فساد و خودخواهى شدند . مخصوصا در ايران پس از آنكه مغولان به حكم ضروريات اجتماعى و اقتصادى به اسلام گرويدند ، موقعيت زنان رو بوخامت نهاد . زنان كه روزگارى از آزادى و اختياراتى برخوردار بودند ، در حرمسراها محدود و خواجگان و غلامان به توطئه و كنكاش عليه آنان مشغول شدند . ديگر زنان در جلسات مشورتى ( قوريلتايها ) شركت نمىكردند و در حلوفصل قضاياى سياسى و اجتماعى دخالتى نداشتند . « 3 »
وضع زنان در عهد تيمور
در دوران قدرت تيمور ، زنان مخصوصا زنان غيرمسلمان ، از حقوق و امتيازات بيشترى برخوردار بودند ، چنان كه در ميدانهاى جنگ ، زنان سلحشورى بودند كه دوشادوش مردان با دشمن مىجنگيدند .
بارتولد مىنويسد : « . . . زنان حرمسراى تيمور به شيوهء زنان مسلمان رفتار نمىكردند و عادت و رفتار آنان بيشتر شبيه اعمال زنان مغولى بود . كلاويخو و ابن عربشاه از ضيافت بزرگى كه به سال 1404 م . ( 807 ه . ق . ) با حضور خود آنان برگزار شده بود سخن گفته مىنويسد كه :
هامش
( 1 ) . سفرنامهء ماركوپولو ، ص 75 ( از همان مأخذ ، ص 59 ) .
( 2 ) . ر . ك : تاريخ جهانگشا ، ج 1 ، ص 98 ( از همان مأخذ ، ص 65 ) .
( 3 ) . از « زنان در عهد مغول » تا اينجا تلخيص است از : زن در ايران عصر مغول ، پيشين ، ص 159 - 56 ( به تناوب و اختصار ) .