دوزى و غيره زياد بوده و ريشههاى گلابتون و پارچههاى « دهيكدوز » و امثال اينها رواج داشت نخ طلا و نقره را باهم كار مىكردند ، سيمكشى بسيار بود و حال كم است .
در نوع 38 ، به جماعت زركش اشاره مىكند و مىنويسد : پيش كه زرىبافت عظم داشت ، زركش هم با منزلت بود . هنر زركشى از صنعتهاى خوب اصفهان است ، دستگاه با حكمت و اسباب دقيق دارد ، دقت را قديم به جايى رسانده بودند كه از يك مثقال طلا هزار و دويست زرع نخ گلابتون درست مىكردند ، الان هم مشوق داشته باشند ميسر مىشود .
نويسندهء كتاب در نوع 39 ، از جماعت زرىباف اسم مىبرد و مىگويد : زرى از پارچه - هاى مرغوب ايران و مخصوص طبقهء ممتاز بود . سپس ، از زريهاى عهد شاهعباس و ظرافت و زيبايى آنها سخن مىگويد و مىنويسد : حالا اين صنعت رو به فراموشى نهاده است . در نوع 40 ، از جماعت گلابتوندوز اسم مىبرد و مىنويسد : سابقا اين هنر خريدار داشت و حالا بسيار كم - خريدار است . در نوع 41 ، از جماعت نقدهدوز اسم مىبرد و مىگويد : سابقا اين هنر بسيار مورد توجه بود و بسيارى از زنان ، نقدهدوزى مىكردند ، به اين ترتيب كه نخست نقاشان روى پارچه طرحآميزيهاى خوب مىكردند ، بعد نقدهدوزها روى طرحها را مىدوختند .
در نوع 42 ، از جماعت قلابدوز ، و در نوع 43 ، از جماعت خياط بازارى ، يعنى كسانى كه پارچه را از مردم مىگيرند و در بازار مىبرند و مىدوزند ، اسم مىبرد ، و در نوع 45 ، مىنويسد : جماعت لندرهدوز فقط ماهوت و برك را مىدوزند . در نوع 46 ، از جماعت كلاهدوز كه بازار مخصوصى دارند اسم مىبرد . در نوع 47 ، جماعت كليچهدوز را اسم مىبرد كه كليچهء پوستى مىدوزند .
در نوع 48 تا 55 از گروهها و جماعات كوچكى كه به كار خزدوزى ، پوستيندوزى ، گرجىدوزى ( نوعى كفش ) ، ارسىدوزى ، چرمىدوزى ( مقصود كفش چرمى است ) چكمهدوزى ، ساغردوزى ( مقصود كفش ساغرى است ) سخن مىگويد .
در نوع 56 ، از جماعت نقشدوز اسم مىبرد . به اين ترتيب كه هنرمندان روى قدك يا چلوار نقاشى مىكردند . سپس زنان و مردان به كار نقشدوزى مىپرداختند ، و متن آنها را با سوزن از ابريشم و ريسمان و غيره نقش مىدوختند . يك طاقهء آنها از شش هفت تومان الى چهل تومان قيمت داشت ، و شصت هفتاد سال كار مىكرد ، و براى شلوار و پوشش طاقچه و قنداق اطفال و پشتيهاى بالاى اتاق از آن استفاده مىشد ، و در ايران و خارج از ايران خريدار داشت .
در نوع 57 ، از جماعت دهيكدوز اسم مىبرد كه روى پارچههاى حرير و غيره را ده يك گلابتوندوزى مىكردند . در نوع 58 ، با نام جماعت پولكدوز روبرو مىشويم كه روى پارچهها را با پولكهاى طلا پولكدوزى مىنمودند كه مخصوص زنان طبقهء ممتاز بود .
در نوع 59 تا 64 ، از گروههاى كوچكى اسم مىبرد كه كارشان كليچهدوزى روى عرقچين ، سكمه - دوزى براى روبندهء زنان ، و چادردوزى و پارهدوزى ( مقصود پينهدوزى است ) بود .
ديگر جماعت مقواساز كه مقواى قلمدان و قاب آينه درست مىكردند ، و نقاشان زبر - دست روى آنها كار مىكردند . ديگر ، جماعت شمشيرساز ، قمهساز ، و قدارهساز ، و تفنگساز ، كه
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 410
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٤١٠