از چراگاهها بهرهبردارى گردد و چنين كارى خود ، يكى از عوامل بزرگ فرسايش خاك مىباشد .
زيادى تعداد « بز » نيز به فرسايش خاك كمك مىكند . كشاورزان بز را به مناسبت مقاومتى كه در مقابل گرما و سرما و غذاى كم و نامرغوب دارد ، نگهدارى مىكنند ؛ غافل از اينكه اين حيوان ، چون گياه را از ريشه مىكند ، باعث نابودى پوشش گياهى و فرسايش خاك مىشود ، و اين امر ضرر غيرقابل جبرانى را بهوجود مىآورد .
چادرهاى ايلات ، بعضى از موى بز بافته مىشود كه آن را « سياهچادر » مىگويند ، و انواع و اقسام مختلف دارد و شكل آن مكعب مستطيل است ؛ و ديگر ، چادرهاى نمدى است كه از موى شتر تهيه مىشود ، و بيشتر در آسياى مركزى از آنها استفاده مىشود . براى آشنا شدن ايلات و عشاير با كشاورزى و تمدن جديد ، ايجاد راههاى ارتباطى ، و تأسيس مدارس و تعليم و تربيت صحيح از ضروريات است . » « 1 »
دكتر لمتون در پيرامون سرگذشت ايلات و عشاير ايران در يك قرن اخير ، چنين مىنويسد : « غالب ايلات و عشاير مختلف ايران هر سال ، ييلاق و قشلاق مىكردند ، و شك نيست كه غالبا تمرد و سركشى از آنان سرمىزد . هنگام كوچكردن ، آسيب فراوان به غلات و باغهاى مردم غيرايلى مىرساندند ؛ فى المثل ، در خوزستان هيچ اقدام كافى براى حفظ مردم شهرى و روستايى از تطاول عشاير و عناصر نيمهبيابانگرد معمول نمىشد . . . » نجم الملك مىنويسد :
« علت عقبماندن امور زراعتى آن ايالت ناامنى حاصل از طبع نيمهبدوى قبايل عرب است . » در گزارشى كه در اواخر قرن سيزدهم هجرى ، دربارهء خرمآباد نوشته شده است ، متذكر شدهاند كه ايلات و عشاير ، هنگام ييلاق و قشلاق كردن ساليانهء خود ، از ميان بعضى اراضى گذشته و درختهاى باغهاى آنجا را نابود كردهاند . همچنين در گزارش زنجان ، سخن از خرابيهايى رفته است كه عشاير شاهسون هنگام ييلاق و قشلاقكردن ساليانه بهبار آوردهاند .
در نقاط ييلاقى و قشلاقى كه مخصوص بعضى عشاير بود مراتعى به آنان واگذار مىشد ، و اين مراتع در حكم قسمتى از وجوهى بود كه ايران به عشاير مىپرداخت تا در عوض عدهاى سرباز بنيچه براى خدمت آماده كنند . همچنين از هر خانواده به نسبت دارايى و شمارهء اغنام و احشامى كه داشت ، ماليات مىگرفتند و وجوه مالياتى را رئيس عشيره يا نمايندگانى كه از طرف او تعيين مىشدند ، وصول مىكردند . نرخ ماليات در هرجا متفاوت بود . در حوالى شيراز ، نرخ ماليات از قرار گاو شيرده ، 300 دينار . . . بود . در بختيارى ، برحسب عدهء ماديانها يعنى از قرار هر دو ماديان 5 قران ، از عشاير ماليات مىگرفتند و نرخ ماليات بسته به عشاير مختلف ، فرق مىكرد . . . رؤساى ايلات و عشاير در آغاز سال نو ماليات مخصوصى به شاه مىپرداختند . اين مالياتها را رؤساى عشاير به موقع ، وصول مىكردند ، و روىهمرفته ، تشكيل باج سنگينى را مىداد .
فرمانروايى خوانين ايلات و عشاير غالبا توأم با ستمكارى فراوان بود . نجم الملك در
هامش
( 1 ) . دكتر سيروس مشفقى ، « مشخصات ايلات ايران » ، مجلهء هنر و مردم ، شمارهء 90 ، ص 22 به بعد .