واتسن ، چادر ايلات ايران از لحاظ صحى بسيار بد است ؛ زيرا يك در ورودى دارد و هيچ پنجره و منفذى براى تهويه و خارجشدن دود و هواى نامناسب در آن تعبيه نشده است . واتسن نيز ايران را كشورى كثير المله مىداند كه در آن ، در حدود 25 هزار خانوادهء مسيحى در اصفهان ، تهران ، تبريز ، رضائيه ، جلفا و ديگر نقاط پراكندهاند . كليميها نيز در نقاط مختلف سكنى گزيدهاند .
گيلانيها از نژاد گيلك و مازندرانيها با لهجهء مخصوص خود شبيه گيلكها هستند . در قسمتى از استراباد ، تركمنها سكونت دارند ؛ و در بلوچستان ، بلوچها و افغانيها ؛ و در يزد و كرمان ، زرتشتيان ؛ در فارس و ديگر نقاط ، فارسىزبانان سكونت دارند . » « 1 »
مشخصات ايلات ايران
« ايل لغتى است تركى مغولى كه هم به جاى اسم و هم به جاى صفت به كار مىرود ، و معنى دوست ، يار ، همراه و قبيله مىدهد . . . لغت عشيره ، كه مترادف ايل مىباشد ، لغتى است عربى و به معنى برادر و تبار و نزديكان مىباشد و جمع آن عشاير و عشيرات است و نيز ؛ به معنى خويشان و نزديكان است . . .
گرچه آمار صحيح و دقيقى دربارهء جمعيت ايلات ايران در دست نداريم ، ولى از روى قرائن مىتوان حدس زد كه در حدود سه تا چهارميليون نفر از ساكنين كشور ما داراى زندگى ايلاتى و نيمهايلاتى هستند . منظور از « نيمه ايلاتى » دستههايى از مردم هستند كه مدتى از سال در مساكن ثابت و دهات ، و بقيهء آن را در چادرهاى خود بهسر مىبرند ؛ و « ايلات » به گروههايى اطلاق مىشود كه تمام مدت سال را در چادرهاى خود بهسر مىبرند .
از بررسى جمعيت كل ايلات ايران ، اين نتيجه حاصل مىگردد كه تقريبا 1 / 6 تا 1 / 7 مردم ايران داراى زندگى ايلاتى هستند . اين نكته قابل ذكر است كه از اين جمعيت ، تعداد كمى زندگى كاملا ايلاتى دارند و بقيه به صورت نيمه ايلاتى زندگى مىكنند .
طبق گزارش مركز آمار ايران ، كه جمعيت متحرك اين كشور را در سال 1345 ، معادل 640 هزار اعلام داشته است به احتمال بسيار قوى ، همان ايلات كامل ايران هستند كه تمام 12 ماه از سال را در چادرهاى خود بهسر برده و دائما در حال كوچ هستند .
هر ايل در سرزمين محدودى زندگى مىكند ، و زندگى آنها بر اصل آداب و سنن و قراردادهاى ديرين و قديمى استوار است . زمينهايى كه عشاير در اختيار دارند از دو منطقهء گرمسيرى و سردسيرى تشكيل گرديده ؛ محل گرمسير براى زندگى زمستانى - كه اكثرا در مناطق جلگهاى و درههاى محفوظ است - و محل سردسير ، براى زندگى تابستانى - كه مناطق كوهستانى و مرتفعات را تشكيل مىدهد - مورد استفاده قرار مىگيرد ؛ و اين عمل را ييلاق و قشلاق كردن نيز مىگويند ( ييلاق براى تابستان و قشلاق براى زمستان ) .
تاريخ كوچ ايلات نسبت به موقعيت جغرافيايى آنها فرق مىكند ، ولى اكثر كوچ آنها از چراگاههاى زمستانى به مراتع تابستانى ، از اوايل فروردين تا اوايل ارديبهشت ماه ، و حركت آنها از ييلاق به قشلاق ، از اوايل شهريور تا نيمهء اول مهرماه صورت مىگيرد .
حركت و كوچ ايلات سابقا با اجازهء خوانين انجام مىگرفت . . . ولى امروزه بعضى از اين گروهها
هامش
( 1 ) . تاريخ ايران دورهء قاجاريه ، پيشين ، ص 10 به بعد ( به اختصار ) .