من يا يكمن و نيم بار تنزهء خود را برمىداشت و مابقى را به صاحب بار مىداد . . . » « 1 »
« . . . در ايران عدهء بسيارى آسياهاى آبى در طول سواحل رودخانهها و درياچهها وجود دارد . اين آسياها همانند چرخهاى آسياهاى آبى است كه ، در برابر چشم ما قرار گرفتهاند . . . » « 2 »
آسياكردن :
در ابتدا گندم و ساير دانهها را بوسيلهء كوفتن ميان دو قطعه سنگ خرد مىكردند ، سپس هاون و دسته هاون معمول شد ، و سپس آسياى سنگى در كار آمد كه در آن دانهها روى سنگى قرار مىگيرد و سنگ ديگرى بوسيلهء حيوان يا آب يا باد بر روى آن مىگردد . آسياهاى بادى بعد از جنگهاى صليبى در اروپا معمول شد . پس از انقلاب صنعتى ، نيروى بخار در آسياها به كار افتاد . « 3 »
آسياى بادى :
آسيايى است كه وزش باد بر پرههاى بادگير آن ، موجب گردش چرخهاى آن مىگردد . براى خردكردن غلات ، بالاكشيدن آب از چاه و غيره از آن استفاده مى - شود . آسياى بادى از زمانهاى قديم در مشرقزمين بهكار مىرفت ، و در اروپا نخستين بار در قرن 12 م . در آلمان و هلند مورد استفاده قرار گرفت . در سيستان و بعضى نواحى بادخيز ديگر ايران فراوان است . . . « 4 »
مبارزه با آفات كشاورزى
« نزهتنامهء علائى و كتاب علم فلاحت و زراعت از مبارزه با آفات غله و نباتات و ميوهها نيز صحبت مىدارند ، ولى رسالهء مختصرى كه تحت عنوان كتاب علم فلاحت و زراعت ايرانيان در فن فلاحت ، در قرن شانزدهم ، توسط عبد الغفار نجم الدوله منتشر شده ، در اين موضوع مشروحتر سخن مىگويد . در آن رساله آفات زير را ، كه به گياه و ميوه و غله زيان مىرسانند ، نام برده است : ملخ ، غنچه ( يا كرم سبز ) حيوانات ( پرندگان ، جانوران و كرمان و غيره ) ، مور ، موش ( موش خانگى و صحرايى ) ، زنبور ( انواع زنبور ) ، كژدم ، پشه ، كيك ، مگس ، عرضه ( كرمى است كه چوب و كاغذ مىخورد ) ، سوس ، موش پرنده ( شبپره ) ، راسو . . . رسالهء مزبور براى بر طرف ساختن و يا امحاى آفات توصيههاى فراوان مىكند ، كه مبناى آنها تجربه و يا معتقدات و خرافات عامه است . مثلا مؤلف رساله توصيه مىكند كه حنظل را كوبيده در ظرف يكشبانهروز در آب بخيسانند و آن را سپس بر نهالها و درختان و بذرى كه خواهند افشاند بپاشند ، در اين صورت ، غنچه و ديگر كرمهاى سبز به آن روئيدنيها حمله نخواهند كرد . اما براى دفع ملخ ، مىگويد كه گندنا با افسنطين يا قنطوريون را كوبيده در آب بخيسانند و آن آب را به كشتزارها و درختان بپاشند ، تا ملخ به آنها حمله نكند . و براى دفع مورچگان ، توصيه مىكند كه بر ريشههاى درختها و تاكها مخلوطى از « افيون » و سركه بسيار ترش بپاشند . . . » « 5 »
يكى ديگر از مشكلات كار كشاورزان مبارزه با مرغان و پرندگان بود كه به محصولات
هامش
( 1 ) . دكتر ابراهيم باستانى پاريزى ، آسياى هفتسنگ ، ص 49 - 248 ( به اختصار ) .
( 2 ) . اروج بيگ بيات ، دونژوآن ايرانى ، ترجمهء مسعود رجبنيا ، ص 72 .
( 3 ) . دايرة المعارف فارسى ، پيشين ، « آسياكردن » .
( 4 ) . همان ، « آسياى بادى » .
( 5 ) . كشاورزى و مناسبات ارضى در ايران ، پيشين ، ص 93 - 292 .