سرخ و سفيد و سياه ، « انگشت عروسك » و « جهانآراى » سخن رفته است . « 1 »
باغهاى ميوه :
شاردن از تمام ميوههاى ايران لذت مىبرده است ، و اين نكته تعجبى ندارد ؛ زيرا ميوههاى ايران از لحاظ طعم و عطر و تنوع ، نظير ندارد . بااينحال ، ذكر اين نكته جالب است كه وى سيصد سال قبل از منتقد معاصر ما ، يعنى سرپرسى سايكس ، از فقدان روش علمى در پرورش ميوههاى ايران شكايت دارد . شاردن مىنويسد : اگر ايرانيان از فن باغبانى ، آنطور كه پيش ما مرسوم است ، سردر مىآوردند ، ميوههاى اين سرزمين عالىتر و لذيذتر هم مىشد ، ولى ايرانيان از فن پيوند و اسكنه و چوببندى و پرورش درختان كوتاه آگاه نيستند ؛ تمام درختان آنان كهن و بلند و پر از چوب زيادى است . « 2 »
نقش آب در فعاليتهاى عمرانى و صنعت كشاورزى بعد از اسلام
يكى از مشكلات كار كشاورزى در ايران ، از روزگار قديم تاكنون ، كمى آب است . غير از منطقهء ساحلى بحر خزر ، در ساير نقاط اين كشور پهناور ، به علت نيامدن برف و باران كافى ، آبى كه رفع احتياجات عمومى را بكند وجود ندارد .
در اصطلاح جغرافيايى ، به نقاطى كه ارتفاع باران آن در سال كمتر از 25 سانتيمتر باشد خشك مىگويند ؛ و به جاهايى كه ارتفاع بارانش از 45 سانتيمتر تجاوز نكند ، نيمه - خشك اطلاق مىكنند .
با مقياسى كه ذكر شد ، قسمت اعظم ايران جزو مناطق خشك جهان به حساب مىآيد ؛ و همين كمآبى و خشكى يكى از عوامل اساسى انحطاط اقتصادى اين كشور ، از ديرباز تاكنون ، بوده است .
خشكى و كمآبى مناطق مركزى و جنوبى ايران غالبا حكومتها و فئودالهاى بزرگ را برآن داشته كه از راه سدبندى و ايجاد قنات ، راهى براى ادامهء فعاليتهاى كشاورزى پيدا كنند .
در حال حاضر ، « در كرهء زمين ، قريب يك ميليارد و چهارصد ميليون هكتار اراضى مزروعى هست . ولى زمينهايى كه آبيارى مىشود ، فقط در حدود 191 ميليون هكتار ، يعنى كمتر از 14 درصد مجموع اراضى مزروعى است .
اقلا نصف نوع بشر يعنى بيش از يك ميليارد و پانصد ميليون نفر از 14 درصد اراضى مزروعى آبيارى شده خواربار به دست مىآورند ، و نصف ديگر افراد انسانى در 86 درصد باقى اراضى مزروعى ، كسب رزق و روزى مىكنند ، و اين خود نمودار ارزش و اهميت آبيارى در روزگار ماست . » « 3 »
آبيارى :
« يكى از كارهاى دقيق و حساس كشاورزى در شرق ، موضوع آبيارى است . هر كشاورز بايد در موقع و ميزان آبى كه به غلات ، درختها ،
هامش
( 1 ) . كشاورزى و مناسبات ارضى . . . ، پيشين ، ج 1 ، ص 94 - 387 ( به تناوب و اختصار ) .
( 2 ) . ميراث ايران ، پيشين ، ص 427 .
( 3 ) . مأخذ از مقالهء محققانهء « شوبه و ادزه » ، دانشمند شوروى ، پيام نوين .